ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬਣਤਰ ਸਾਰੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਪਾਈਨਲ ਗਲੈਂਡ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੋਪੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡੂੰਘੀ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੱਛੀਆਂ, ਡੱਡੂਆਂ ਅਤੇ ਕਿਰਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ “ਜੀਵਤ ਜੀਵਾਸ਼ਮ” ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਲੈਂਡ ਮੈਲਾਟੋਨਿਨ ਹਾਰਮੋਨ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡੀ ਸਰਕੇਡੀਅਨ ਤਾਲ (ਸਰੀਰ ਦੀ ਜੈਵਿਕ ਘੜੀ) ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੋਜ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਜਾਂ ਸਕੁਇਡ ਵਰਗੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡਾ ਰੈਟੀਨਾ ਦਿਮਾਗ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

ਤੀਜੀ ਅੱਖ (Third Eye) ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਆਮ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਿਆਨ, ਅੰਤ੍ਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (intuition), ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਚੇਤਨ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਤਮਿਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

 ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਦੇ ਕੰਮ

ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਖ

• ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ: ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਨੂੰ ਆਜਨਾ ਚਕ੍ਰਾ (Ajna Chakra) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨ, ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
• ਬੁੱਧ ਧਰਮ: ਇਸਨੂੰ “ਦਿਵਿਆ ਚੱਖੁ” (Divine Eye) ਜਾਂ “Eye of Wisdom” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉੱਚੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
• ਪੱਛਮੀ ਦਰਸ਼ਨ: ਰੇਨੇ ਡੇਕਾਰਟ ਨੇ ਪਾਈਨਲ ਗਲੈਂਡ ਨੂੰ “ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੀਟ” ਕਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।

 ਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਲਾਭ

• ਅੰਤ੍ਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (Intuition): ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸਮਝ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੂਝ।
• ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ: ਮਨ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ, ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ।
• ਕਲੈਰਵੋਇੰਸ (Clairvoyance): ਆਮ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ।
• ਆਉਰਾ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਾ ਦੇਖਣਾ: ਆਤਮਿਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਖ

• ਪਾਈਨਲ ਗਲੈਂਡ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ: ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਗਲੈਂਡ ਮੈਲਾਟੋਨਿਨ ਹਾਰਮੋਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਸਰਕੇਡੀਅਨ ਰਿਥਮ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
• ਰੌਸ਼ਨੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ: ਕੁਝ ਜੀਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੱਡੂ, ਕਿਰਲੀ) ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ “ਜੀਵਤ ਜੀਵਾਸ਼ਮ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ: ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਨੀਂਦ, ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨਲ ਸੰਤੁਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।

ਨਤੀਜਾ

ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਦਾ ਕੰਮ ਦੋਹਰਾ ਹੈ:

1. ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਪੱਖ: ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਿਆਨ, ਉੱਚੀ ਚੇਤਨਾ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਪਹਚਾਣ।
2. ਵਿਗਿਆਨਕ ਪੱਖ: ਪਾਈਨਲ ਗਲੈਂਡ ਰਾਹੀਂ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਜੈਵਿਕ ਘੜੀ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ।