ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (ਦੈਨਿਕ ਸਵੇਰਾ): ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਠੰਡੀ-ਮਿੱਠੀ ਆਈਸਕ੍ਰੀਮ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਿੰਨੀ ਅੱਜ ਹੈ, ਉੰਨੀ ਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ। ਪਰ ਆਈਸਕ੍ਰੀਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਬਰਫ਼ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਟੋਰ (ਜਮ੍ਹਾ) ਕਰਨ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 550 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸ (ਅੱਜ ਦੇ ਈਰਾਨ) ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗੁੰਬਦਦਾਰ ਢਾਂਚੇ ਬਣਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਯਖਚਲ’ (ਯਾਨੀ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਟੋਆ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਫਰਿੱਜ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਠੰਡੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਬਰਫ਼ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਖ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ 400 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਯਖਚਲ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 3 ਮਿਲੀਅਨ (30 ਲੱਖ) ਆਈਸ ਕਿਊਬ ਜਿੰਨੀ ਬਰਫ਼ ਬਣਦੀ ਸੀ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੰਮੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਿਠਾਈਆਂ (Early Frozen Desserts)

ਇਸ ਸਟੋਰ ਕੀਤੀ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਬਤ ਅਤੇ ‘ਫਲੋਦੇਹ’ (ਜੋ ਕਿ ਗੁਲਾਬ ਜਲ, ਨੂਡਲਜ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਸੀ) ਵਰਗੀਆਂ ਮਿਠਾਈਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

• ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ: 650 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਪੂਰੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਧ, ਖੰਡ, ਆਰਕਿਡ ਰੂਟ ਪਾਊਡਰ ਅਤੇ ਗੂੰਦ (ਮਾਸਟਿਕ) ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਆਈਸਕ੍ਰੀਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ‘ਬੂਜ਼ਾ’ ਅਤੇ ‘ਬਸਤਾਨੀ’ ਬਣਾਈ ਗਈ।

• ਚੀਨ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ: ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਟੈਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ (618-907) ਦੌਰਾਨ ‘ਸੁਸ਼ਾਨ’ (ਕਰਿਸਪੀ ਪਹਾੜ) ਨਾਮ ਦੀ ਮਿਠਾਈ ਬਣੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਦਹੀਂ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਸਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਜਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ: ਲੂਣ ਨਾਲ ਬਰਫ਼ ਜਮਾਉਣਾ

1558 ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਦੇ ਨੇਪਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਜਿਆਮਬੈਟਿਸਟਾ ਡੇਲਾ ਪੋਰਟਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਛਪੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਬਰਫ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਲਟਪੀਟਰ (ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਨਾਈਟ੍ਰੇਟ) ਜਾਂ ਸਾਧਾਰਨ ਲੂਣ (ਨਮਕ) ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੰਮ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਅਤੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਸਸਤੀ ਖੰਡ ਨੇ ਆਈਸਕ੍ਰੀਮ ਬਣਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਖੰਡ ਕਾਰਨ ਆਈਸਕ੍ਰੀਮ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਸਖ਼ਤ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਰਮ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

ਪਹਿਲੀ ਆਈਸਕ੍ਰੀਮ: ਇਟਲੀ ਬਨਾਮ ਫਰਾਂਸ

1690 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਆਈਸਕ੍ਰੀਮ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਦੋ ਦਾਅਵੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ:

1. ਇਟਲੀ (ਅਲਬਰਟੋ ਲਾਤੀਨੀ): ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1694 ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ, ਖੰਡ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ “ਦੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ਰਬਤ” ਦੀ ਵਿਧੀ ਲਿਖੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਇਤਾਲਵੀ ‘ਜੈਲੇਟੋ’ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

2. ਫਰਾਂਸ (ਨਿਕੋਲਸ ਆਡੀਗਰ): ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1692 ਵਿੱਚ ਸੰਤਰੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਖੰਡ ਨਾਲ ਬਣੀ ਆਈਸਕ੍ਰੀਮ ਦੀ ਵਿਧੀ ਲਿਖੀ। ਆਡੀਗਰ ਨੇ ਆਈਸਕ੍ਰੀਮ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾਉਣ ਅਤੇ ਖੁਰਚਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਕਰੀਮੀ ਬਣੇ।