HEALTH : ਕੀ ਸੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਅਚਾਨਕ ਝਟਕਾ ਲੱਗਣਾ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ? ਜਾਣੋ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਡਾਕਟਰ

7 November 2026 ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

Causes of Sleep Jerks : ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹੋਵੋ—ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਤੁਹਾਡੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਝਟਕਾ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ? ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਗ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਹਿੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਡੀ ਅਚਾਨਕ ਨੀਂਦ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੂੰ “ਹਿਪਨਿਕ ਜਰਕ” (hypnic jerk) ਜਾਂ “ਸਲੀਪ ਸਟਾਰਟ” (sleep start) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਜਾਗਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਨੀਂਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਫੋਰਟਿਸ, ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ ਵਿਖੇ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਮੁਖੀ, ਡਾ. ਜੈਦੀਪ ਬਾਂਸਲ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸੰਕੇਤ।

ਡਾਕਟਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋਵੋਗੇ: ਅਜਿਹੇ ਝਟਕੇ ਕਿਉਂ ਲੱਗਦੇ ਹਨ? ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ ਜਾਗਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਛੁਪਿਆ ਹੈ; ਕਈ ਵਾਰ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ “ਗਲਤ ਸੰਚਾਰ” (miscommunication) ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਇਸਨੂੰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ “ਡਿੱਗਣ” ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਵਜੋਂ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ “ਜਗਾਉਣ” ਲਈ ਇੱਕ ਅਚਾਨਕ ਝਟਕਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦਾ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (07-11-2026)

ਇਹ ਝਟਕੇ ਅਕਸਰ ਉਦੋਂ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ:

ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੀ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਨੀਂਦ ਦਾ ਚੱਕਰ (sleep cycle) ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤੁਸੀਂ ਤਣਾਅ, ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।
ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਾਹ, ਕੌਫੀ ਜਾਂ ਕੈਫੀਨ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।
ਤੁਸੀਂ ਸੌਣ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ, ਲੈਪਟਾਪ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਹੋਵੇ।
ਤੁਸੀਂ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਜਾਗਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸੌਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਕਦੋਂ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ?

ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਝਟਕੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਇਹ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਰਾਤ ਜਾਗ ਜਾਂਦੇ ਹੋ—ਅਤੇ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਤੁਸੀਂ ਥਕਾਵਟ, ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ ਜਾਂ ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਹ ਅਣਇੱਛਤ ਹਰਕਤਾਂ ਦੌਰੇ (seizures), ‘ਰੈਸਟਲੈੱਸ ਲੈੱਗਜ਼ ਸਿੰਡਰੋਮ’ (ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਚੈਨੀ), ‘ਪੀਰੀਓਡਿਕ ਲਿੰਬ ਮੂਵਮੈਂਟ ਡਿਸਆਰਡਰ’ (ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਹਰਕਤ ਹੋਣਾ), ਜਾਂ ਦਿਮਾਗੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੱਕਰ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਸ਼ ਗੁਆਉਣਾ, ਜੀਭ ਕੱਟਣਾ, ਬਲੈਡਰ ‘ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਉਲਝਣ ਜਾਂ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਅਣਇੱਛਤ ਝਟਕੇ ਜਾਂ ਕੜਵੱਲ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਓ।

ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਣਇੱਛਤ ਹਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹੋ?

ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇਕ ਹੀ ਸਮੇਂ ਸੋਵੋਂ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉੱਠੋ।

ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ 7-8 ਘੰਟੇ ਦੀ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਨੀਂਦ ਮਿਲੇ।

ਸ਼ਾਮ 6:00 ਵਜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਹ, ਕੌਫੀ ਅਤੇ ਐਨਰਜੀ ਡਰਿੰਕਸ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੋ।

ਸੌਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ।
ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਲਕੇ ਖਿੱਚਣ, ਡੂੰਘੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਜਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੋ।