ਭਗਵਾਨ ਬੀਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਦੀ 150ਵੀਂ ਜਨਮ ਜਯੰਤੀ: ਆਦਿਵਾਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ 11 ਨਵੇਂ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੀ ਯੋਜਨਾ

2 months पहले

ਨਵੀਂ ਦਿਲੀ: ਦੇਸ਼ ਅੱਜ ਜਨਜਾਤੀ ਗੌਰਵ ਦਿਵਸ ਮਨਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਅਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਨੇਤਾ ਭਗਵਾਨ ਬੀਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਦੀ 150ਵੀਂ ਜਨਮ ਜਯੰਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ 15 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਜਨਜਾਤੀ ਗੌਰਵ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਆਦਿਵਾਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਹੈ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਦਿਵਸ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸਗੋਂ ਇਹ ਹੁਣ ਜਨਜਾਤੀ ਗੌਰਵ ਹਫ਼ਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਤਮਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਆਦਿਵਾਸੀ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਿਪੋਰਟਰ ਮੁਤਾਬਕ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਦਿਵਾਸੀ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ 42 ਮੰਤਰਾਲੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਦਿਵਾਸੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ ਬਣਾਉਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਿੰਮ ‘ਚ 46 ਕਰੋੜ ਫਾਰਮ ਵੰਡੇ

ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ 10 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 11 ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਚਾਲੂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਭਗਵਾਨ ਬੀਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਦਿਵਾਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਣੀ ਕਮਲਾਪਤੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੰਤਿਆ ਭੀਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਆਲੂਰੀ ਸੀਤਾਰਾਮਾ ਰਾਜੂ ਅਤੇ ਬੀਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਆਦਿਵਾਸੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਵਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਦਗਾਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਮਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਦਿਵਾਸੀ ਨਾਇਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਕਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੱਗਰੀ ਆਦਿਵਾਸੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਨਜਾਤੀ ਗੌਰਵ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਹਚਾਨ ਹੈ।

ਮੰਬਈ ਤੋਂ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੱਕ ਬੁਲਟ ਟ੍ਰੇਨ ਯਾਤਰਾ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ

ਭਗਵਾਨ ਬੀਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ 1875 ਨੂੰ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਉਲੀਹਾਤੂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੁਗਨਾ ਮੁੰਡਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਕਰਮੀ ਹਾਟੂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 9 ਜੂਨ 1900 ਨੂੰ ਰਾਂਚੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਦ ਉਹ ਸਿਰਫ 25 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੋਟੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ। ਭਗਵਾਨ ਬੀਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਨੇ ਉਲਗੁਲਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਲ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਜਮੀਨ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੀ ਜੋ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਗੌਰਵ ਜਗਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਵੀ ਚਲਾਇਆ।

ਭਗਵਾਨ ਬੀਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 15 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਜਨਜਾਤੀ ਗੌਰਵ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਬੀਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਦਿਵਾਸੀ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਈ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਿਵਾਸੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ 10 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 11 ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਚਾਲੂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਾਦਗਾਰ ਥਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਭਗਵਾਨ ਬੀਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਮਾਜ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅੱਜ ਵੀ ਆਦਿਵਾਸੀ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਗੌਰਵ ਦੀ ਪਹਚਾਨ ਹੈ ਜੋ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।