ਅਜ਼ਬ ਗਜ਼ਬ ਡੈਸਕ (ਦੈਨਿਕ ਸਵੇਰਾ): ਡੀ.ਆਰ. ਕਾਂਗੋ (DRC) ਦੇ ਤਸ਼ੋਪੋ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਅਫਵਾਹ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲਿਆ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਫੈਲਿਆ ਇੱਕ ਝੂਠ ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਿਆ।

ਘਟਨਾ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ: ਇੱਕ ‘ਰਹੱਸਮਈ ਬਿਮਾਰੀ’ ਦਾ ਝੂਠ: ਅਫਵਾਹ, 2025 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਫਵਾਹ ਫੈਲੀ ਕਿ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਆਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਜਣਨ ਅੰਗ ਖਰਾਬ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਟਿਕਟੌਕ ਅਤੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ‘ਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਾਇਰਲ ਹੋਈਆਂ ਜਿੱਥੇ ਚਰਚ ਦੇ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ’ ਨਾਲ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲ ਗਈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋ ਜਦੋਂ ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀ ਟੀਕਾਕਰਨ ਸਰਵੇਖਣ ਲਈ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ‘ਦੁਸ਼ਮਣ’ ਸਮਝ ਲਿਆ।

 ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਕਤਲੇਆਮ: ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਤਲ, ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਜੌਨ ਟਾਂਗਕੇਆ ਅਤੇ ਡਾ. ਪਲਾਸਾਈਡ ਮਬੂੰਗੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ) ਨੂੰ ਭੀੜ ਨੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਡਾ. ਟਾਂਗਕੇਆ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੱਕ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ‘ਹਾਈ-ਵਿਜ਼ੀਬਿਲਟੀ ਜੈਕਟਾਂ’ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ‘ਡਿਜੀਟਲ ਟੈਬਲੇਟ’ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ੱਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ।ਕੁੱਲ ਮੌਤਾਂ, WHO ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਅਫਵਾਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 17 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ

• ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਨ: ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ‘ਤੇ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਪੁਰਾਣੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦੌਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗਲਤ ਡਾਕਟਰੀ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ (Clinical Trials) ਨਾਲ ਹੈ।

• ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਵਾਧਾ: ਸਸਤੀ AI ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕਾਰਨ ਝੂਠੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

 ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ

• ਸਜ਼ਾਵਾਂ: ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਫਵਾਹਾਂ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਕੈਦ ਹੋਈ ਹੈ।

• ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮ: AIRA (ਅਫਰੀਕਾ ਇਨਫੋਡੈਮਿਕ ਰਿਸਪਾਂਸ ਅਲਾਇੰਸ) ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਵਰਕਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

• ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ: ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਕਾਰਨ ਅਫਵਾਹਾਂ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ AI ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਟੀਮਾਂ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹ ਘਟਨਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲਾਈ ਗਈ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀ (Misinformation) ਸਿਰਫ ਡਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ, ਬਲਕਿ ਬੇਕਸੂਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਿੱਤਣਾ ਅੱਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ।

congo-violence-during-vaccination