Brain Stroke : ਦਿਮਾਗੀ ਦੌਰੇ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ? ਕੀ ਹਨ ਇਸਦੇ ਲੱਛਣ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਬਚਾਅ

1 November 2026 ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

Brain Stroke Symptoms : ਸਟ੍ਰੋਕ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਡਾਕਟਰੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹੈ; ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਦੇਰੀ ਵੀ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਟ੍ਰੋਕ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਖੂਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਨਾੜੀ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸੈੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨੇ ਜਾਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਨਾ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਧਰੰਗ (ਪੈਰਾਲਾਈਸਿਸ) ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬੋਲਣ ਜਾਂ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹਿੱਲਣ-ਜੁੱਲਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇਕਰ ਸਟ੍ਰੋਕ ਹੋਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਡਾ. ਵਿਪੁਲ ਗੁਪਤਾ (ਸਰ ਐਚ. ਐਨ. ਰਿਲਾਇੰਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਹਸਪਤਾਲ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਨਿਊਰੋ-ਇੰਟਰਵੈਨਸ਼ਨਲ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ) ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਉਲਝਣ (confusion) ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੁੰਨ ਹੋਣਾ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਸਿਰ ਦਰਦ ਹੋਣਾ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ, ਲੱਛਣ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਤਰਾ ਟਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ‘ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੀਐਂਟ ਇਸ਼ੈਮਿਕ ਅਟੈਕ’ (TIA) ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਸਟ੍ਰੋਕ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਓ।

ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ‘ਤੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ

• ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ, ਐਂਬੂਲੈਂਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਓ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਮਦਦ ਲਓ। ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਹਸਪਤਾਲ ਲੈ ਜਾਓ ਜਿੱਥੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਸਹੀ ਇਲਾਜ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ।
• ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕਰੋ ਜਦੋਂ ਲੱਛਣ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਜਾਂ ਉਹ ਆਖਰੀ ਸਮਾਂ ਜਦੋਂ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਮ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ।
• ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਲਈ ਨਾ ਦਿਓ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਗਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਐਸਪਰੀਨ ਵਰਗੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵੀ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਟ੍ਰੋਕ ਜਾਂ ਤਾਂ ਖੂਨ ਦੇ ਥੱਕੇ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਵਗਣ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਥਿਤੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਜਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
• ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਵਗਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਇਲਾਜ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰੋ
• ਸਾਰੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਖੂਨ ਦੇ ਥੱਕੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਦੇ ਫਟਣ ਜਾਂ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਐਨਿਉਰਿਜ਼ਮ ਦੇ ਫਟਣ ਕਾਰਨ ਖੂਨ ਵਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ, ਖੂਨ ਪਤਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣਾ (ਜੇਕਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ), ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਿਊਰੋਸਰਜੀਕਲ ਜਾਂ ਐਂਡੋਵੈਸਕੁਲਰ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।