PM2.5 Protection: ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ PM2.5 ਕਣਾਂ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ ਬਚਾਅ? ਸਹੀ ਮਾਸਕ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਾਸਕ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣੋ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲਾਂ

26 October 2026 ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

Best Mask for Air Pollution: ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਆਮਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਮੌਗ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਧਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਧੂੰਆਂ, ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਮਾਸਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹਰ ਮਾਸਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਬਰੀਕ ਕਣਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਸਕ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਫਿਲਟਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਫਿੱਟ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

PM10 ਅਤੇ PM2.5 ਕੀ ਹਨ, ਤੇ ਸਿਹਤ ਲਈ ਕਿਉਂ ਹਨ ਖ਼ਤਰਨਾਕ?

ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਠੋਸ ਕਣਾਂ ਅਤੇ ਤਰਲ ਬੂੰਦਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀਕੁਲੇਟ ਮੈਟਰ (PM) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ PM10 ਅਤੇ PM2.5 ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।

PM10 ਵਿੱਚ 10 ਮਾਈਕ੍ਰੋਮੀਟਰ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਧੂੜ, ਪਰਾਗ ਕਣ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਕਣ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨੱਕ ਅਤੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਜਲਣ, ਖੰਘ ਅਤੇ ਐਲਰਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ PM2.5 ਦੇ ਕਣ 2.5 ਮਾਈਕ੍ਰੋਮੀਟਰ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਕਾਰਨ ਇਹ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਦਮਾ, ਬ੍ਰੌਂਕਾਈਟਿਸ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਰਜੀਕਲ ਮਾਸਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?

ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨੀਲੇ ਜਾਂ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰਜੀਕਲ ਮਾਸਕ ਖੰਘਣ ਜਾਂ ਛਿੱਕਣ ਵੇਲੇ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਕਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਬਰੀਕ PM2.5 ਕਣਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ’ਤੇ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਬਿਨਾਂ ਫਿਲਟਰ ਹੋਈ ਹਵਾ ਅੰਦਰ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਫਿੱਟ ਵਾਲਾ ਰੈਸਪੀਰੇਟਰ ਵਧੇਰੇ ਢੁੱਕਵਾਂ ਵਿਕਲਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

N95 ਮਾਸਕ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬਿਹਤਰ ਵਿਕਲਪ?

N95 ਰੈਸਪੀਰੇਟਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਬਰੀਕ ਕਣਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ‘N’ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤੇਲ ਵਾਲੇ ਕਣਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ, ਜਦਕਿ ‘95’ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰਧਾਰਤ ਟੈਸਟ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 95 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਟਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮਾਸਕ ਦਾ ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿੱਟ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੇ ਨੱਕ ਜਾਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹਵਾ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਸਕ ਪਹਿਨਣ ਸਮੇਂ ਨੱਕ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਠੋਡੀ ਨੂੰ ਢੱਕਣਾ ਅਤੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ’ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਰਿਸਾਅ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

N99 ਅਤੇ N100 ਮਾਸਕ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ?

N99 ਅਤੇ N100 ਰੈਸਪੀਰੇਟਰਾਂ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਫਿਲਟਰ ਸਮਰੱਥਾ N95 ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਟੈਸਟ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ N99 ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 99 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ N100 ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 99.97 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਟਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਰ ਵਧੇਰੇ ਫਿਲਟਰ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁੱਕਵੇਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ੋਰ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਰਤੋਂ ਦੌਰਾਨ ਬੇਅਰਾਮੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਾਸਕ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦਾ ਸਹੀ ਫਿੱਟ, ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਮਾਸਕ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਮਾਸਕ ਦੀ ਸਹੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹੈ। ਡਿਸਪੋਜ਼ੇਬਲ ਸਰਜੀਕਲ ਮਾਸਕ ਨੂੰ ਗੰਦਾ, ਗਿੱਲਾ ਜਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ’ਤੇ ਬਦਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਲਈ ਧੋਣਾ ਢੁੱਕਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿਸਪੋਜ਼ੇਬਲ N95, N99 ਜਾਂ N100 ਰੈਸਪੀਰੇਟਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਫਿਲਟਰ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮਾਸਕ ਦੀ ਕਿਸਮ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਾਸਕ ਗਿੱਲਾ, ਗੰਦਾ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨਿਆ ਹੋਵੇ, ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਸ ਦਾ ਫਿੱਟ ਠੀਕ ਨਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਮਾਸਕਾਂ ਲਈ 40 ਤੋਂ 50 ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਮਾਸਕ ਸਹੀ ਰਹੇਗਾ?

ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੇਫੜੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਬਣਿਆ N95 ਮਾਸਕ ਜੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿੱਟ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹਵਾ ਅੰਦਰ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਮੁਤਾਬਕ ਬਣੇ ਅਤੇ ਢੁੱਕਵੇਂ ਮਿਆਰਾਂ ’ਤੇ ਖਰੇ ਉਤਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਸਕ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ ਕਿ ਮਾਸਕ ਨੱਕ ਤੋਂ ਠੋਡੀ ਤੱਕ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿੱਟ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰੇ।

ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਸਕ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਦਮ ਘੁੱਟਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਪੱਧਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ, ਘਰ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਬੰਦ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੁਧਰਨ ਤੱਕ ਬਾਹਰੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਦਮ ਹਨ।