Yoga For Stress and Digestion : ਯੋਗ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਪਰ ਲਾਹੇਵੰਦ ਯੋਗਾ ਆਸਣ ਹੈ ‘ਸ਼ਸ਼ਕਾਸਨ’। ‘ਸ਼ਸ਼ਕ’ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਖਰਗੋਸ਼’। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਆਸਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਖਰਗੋਸ਼ ਵਰਗੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ‘ਸ਼ਸ਼ਕਾਸਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਆਸਣ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸਧਾਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਲਾਭ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ।
ਆਯੁਸ਼ (AYUSH) ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਸ਼ਕਾਸਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਯੋਗਾ ਮੈਟ ‘ਤੇ ‘ਵਜਰਾਸਣ’ ਵਿੱਚ ਬੈਠੋ। ਹੁਣ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਫੈਲਾਓ ਅਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਰਹਿਣ।
ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲਓ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੋਡਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਰੱਖੋ। ਫਿਰ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਝੁਕੋ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਠੋਡੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਟਿਕਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਰੱਖੋ। ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਖੋ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ 10 ਤੋਂ 30 ਸਕਿੰਟਾਂ ਲਈ ਇਸ ਆਸਣ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰਹੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਜਰਾਸਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਓ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਆਸਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸਦੀ ਮਿਆਦ ਵਧਾਓ।
ਸ਼ਸ਼ਕਾਸਨ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਕਈ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਲਾਭ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦਗਾਰ ਹੈ; ਅੱਗੇ ਝੁਕਣ ਨਾਲ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਸਣ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਕਬਜ਼ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੇਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਜਣਨ ਅੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ, ਪਿੱਠ ਦੇ ਦਰਦ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੀ ਲਚਕਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ਸ਼ਕਾਸਨ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਆਸਣ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੰਭੀਰ ਪਿੱਠ ਦਰਦ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਆਸਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਡਿਆਂ ਦੇ ਗਠੀਏ (osteoarthritis) ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਸ਼ਕਾਸਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਯੋਗਾ ਮਾਹਰ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
