Vrischikasana Benefits : ਸਰੀਰ, ਮਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗ ਇੱਕ ਕਾਰਗਰ ਪੱਧਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕਾਸਨ ਦਾ ਖਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕ’ ਯਾਨੀ ਬਿੱਛੂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਆਸਨ ਦੌਰਾਨ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਿੱਛੂ ਵਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ, ਲਚਕਤਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਆਯੁਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕਾਸਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਨਤ ਪੱਧਰ ਦਾ ਯੋਗ ਆਸਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ, ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਲਚਕਤਾ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਸੰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਡੰਗ ਉੱਠਾਏ ਹੋਏ ਬਿੱਛੂ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕਾਸਨ ਜਾਂ ਸਕਾਰਪੀਅਨ ਪੋਜ਼ ਇੱਕ ਇਨਵਰਟਿਡ ਬੈਕਬੈਂਡ ਆਸਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਵੱਲ ਝੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਸਨ ਮੋਢਿਆਂ, ਬਾਂਹਾਂ, ਪਿੱਠ ਅਤੇ ਕੋਰ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੀ ਲਚਕਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਮਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਪਿੱਠ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਇਹ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ, ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕਾਸਨ ਇਕਾਗਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਸਨ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਦੋਂ ਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪਿੰਚਾ ਮਯੂਰਾਸਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੋ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਭਿਆਸਕ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੰਧ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਯੋਗ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਹੀ ਕਰਨ। ਉੱਥੇ ਹੀ, ਉੱਚ ਰਕਤਚਾਪ, ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਚੱਕਰ ਆਉਣ ਜਾਂ ਗਰਦਨ ਅਤੇ ਪਿੱਠ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਆਸਨ ਨੂੰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚੋ।
ਇਸ ਆਸਨ ਦੇ ਨਿਯਮਿਤ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਇਕਾਗਰਤਾ ਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਸਨ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।