Utthita Janu Shirshasana : ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਆਸਣ ਹਨ ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ‘ਉੱਥਿਤ ਜਾਨੁ ਸ਼ੀਰਸ਼ਾਸਨ’ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਸਣ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲਚਕਤਾ ਵਧਾਉਣ, ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਆਸਣ ਹੈ।
‘ਉੱਥਿਤ ਜਾਨੁ ਸ਼ੀਰਸ਼ਾਸਨ’ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਯੋਗ ਆਸਣ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ 2 ਤੋਂ 3 ਫੁੱਟ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਮਰ (ਹਿੱਪਸ) ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਕੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਗੋਡਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਪਿੱਠ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਿਚਾਅ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਆਸਣ ਦਾ ਨਿਯਮਤ ਅਭਿਆਸ ਸਰੀਰ ਦੀ ਲਚਕਤਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ‘ਆਯੁਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ’ (Ministry of AYUSH) ਅਨੁਸਾਰ, ‘ਉੱਥਿਤ ਜਾਨੁ ਸ਼ੀਰਸ਼ਾਸਨ’ ਨਾਲ ਹੈਮਸਟ੍ਰਿੰਗਜ਼ (ਪੱਟਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ) ਅਤੇ ਕਮਰ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿਚਾਅ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਝੁਕਣ ਵਾਲਾ ਆਸਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਪੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੈਨਕ੍ਰੀਅਸ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ) ‘ਤੇ ਹਲਕਾ ਦਬਾਅ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਸਿਰ ਵੱਲ ਖੂਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੁਸਤੀ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
‘ਉੱਥਿਤ ਜਾਨੁ ਸ਼ੀਰਸ਼ਾਸਨ’ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣ ਨਾਲ ਪੇਟ ‘ਤੇ ਹਲਕਾ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਬਾਅ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੈਨਕ੍ਰੀਅਸ, ਅੰਤੜੀਆਂ ਅਤੇ ਜਿਗਰ—ਲਈ ਇੱਕ ਹਲਕੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਚਨ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਬਜ਼, ਗੈਸ ਤੇ ਬਦਹਜ਼ਮੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੈਨਕ੍ਰੀਅਸ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੂਗਰ (ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼) ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਅੱਗੇ ਝੁਕਣ ਨਾਲ ਸਿਰ ਵੱਲ ਖੂਨ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਆਕ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਿਸਕ ਖਿਸਕਣ (ਸਲਿਪਡ ਡਿਸਕ), ਸਾਇਟਿਕਾ, ਪਿੱਠ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਜਾਂ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ‘ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟ, ਜਾਂ ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਮਾਹਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਕਸਰਤਾਂ (ਹਰਕਤਾਂ) ਨਾ ਕਰੋ।
