ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੈਸਕ: ਪੈਰਿਸ 25 ਨਵੰਬਰ 2025: ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ ਦੀ ਵੰਸ਼ਜ ਨੂਰ ਇਨਾਇਤ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨੂਰ ਇਨਾਇਤ ਖ਼ਾਨ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀ ਲਈ ਗੁਪਤ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਰਜ਼ਿਸਟੈਂਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਇਕੱਲੀ ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਤਸਵੀਰ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ‘ਤੇ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ‘ਲਾ ਪੋਸਟ’ ਨੇ “ਫਿਗਰਜ਼ ਆਫ ਰਜ਼ਿਸਟੈਂਸ” ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇਹ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ 80 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੀਰੋ ਅਤੇ ਹੀਰੋਇਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨੂਰ ਇਨਾਇਤ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ “ਸਪਾਈ ਪ੍ਰਿੰਸੈਸ: ਦ ਲਾਈਫ ਆਫ ਨੂਰ ਇਨਾਇਤ ਖ਼ਾਨ” ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਲੇਖਿਕਾ ਸ਼੍ਰਬਾਨੀ ਬਾਸੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਨੂਰ ਨੂੰ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨੂਰ ਨੇ ਫਾਸ਼ਿਸਟ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਪ੍ਰਯਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਤਸਵੀਰ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਟਿਕਟ ‘ਤੇ ਦਰਸਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਨੂਰ ਦੇ ਟਿਕਟ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਆਕਜ਼ਿਲਰੀ ਏਅਰ ਫੋਰਸ (WAAF) ਦੀ ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਾਸੂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਨੂਰ ਦੇ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮੌਕੇ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਇਸ ਬਹਾਦਰ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਰਾਹੀਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰੇ।
ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਬ੍ਰਦਰਹੁੱਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੜਾ ਰੁਖ ਅਪਣਾਇਆ, ਅੱਤਵਾਦੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ
ਨੂਰ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਇਨਾਇਤ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 1914 ਵਿੱਚ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਭਾਰਤੀ ਸੁਫੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਅਮਰੀਕੀ ਸੀ। ਨੂਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਫਰਾਂਸ ‘ਤੇ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲੀ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ WAAF ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਯੁੱਧ ਪ੍ਰਯਾਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।
8 ਫਰਵਰੀ 1943 ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਓਪਰੇਸ਼ਨਜ਼ ਏਗਜ਼ਿਕਟਿਵ (SOE) ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਰੇਡੀਓ ਓਪਰੇਟਰ ਬਣੀ ਜਿਸਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਨਾਜ਼ੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਡਾਖਾਊ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹਿੰਮਤ ਲਈ ਨੂਰ ਨੂੰ ਮਰਨੋਂਪਰੰਤ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਰਜ਼ਿਸਟੈਂਸ ਮੈਡਲ, ਕਰੋਆ ਦੇ ਗੇਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦਾ ਜਾਰਜ ਕ੍ਰਾਸ 1949 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਫਰਾਂਸ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਵੇਂ ਟਿਕਟ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਾਰੀ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ “ਨਹੀਂ” ਕਹਿ ਕੇ ਖੁਫੀਆ ਜਾਲਾਂ, ਸਬੋਟਾਜ਼ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਬਚਾਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜਿੱਤ ਵਾਲੇ ਪੱਖ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੂਰ ਇਨਾਇਤ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਰਾਹੀਂ ਅਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਇਕੱਲੀ ਮਹਿਲਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਸਗੋਂ ਉਸਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਰਾਮ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ‘ਧਰਮ ਧਵਜ’ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਝਲਕ ਆਈ ਸਾਹਮਣੇ, ਵੇਖੋ Photos