ਇੰਡਸ ਵਾਟਰ ‘ਚ ਨਵਾਂ ਮੋੜ: ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਅਫਗਾਨ ਡੈਮ ਬਣੇ ਸਿਰਦਰਦ

24 October 2025 ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੈਸਕ: ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ, ਇੰਡਸ ਵਾਟਰ ਟਰੀਟੀ ਦੇ ਚਲਦੇ ਤਣਾਅ ਵਿਚ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵੱਲੋਂ ਹਲਮੰਦ ਅਤੇ ਕਾਬੁਲ ਨਦੀਆਂ ‘ਤੇ ਨਵੇਂ ਡੈਮ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਕਾਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਾਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਜਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਦੀ ਸਰੋਤਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਨਵਾਂ ਰਣਨੀਤਿਕ ਚੁਣੌਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਲਮੰਦ ਨਦੀ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਹੁਣ ਅਫਗਾਨ ਡੈਮ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ‘ਚ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਚੀਨ ਨੇ ਕਿਹਾ – “ਅਫਗਾਨ ਧਰਤੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ”

ਇਸ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਇੰਡਸ ਵਾਟਰ ਟਰੀਟੀ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ। 1960 ਵਿੱਚ World Bank ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਬਣੀ ਇਹ ਟਰੀਟੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਣੀ ਵੰਡ ਦਾ ਅਧਾਰ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਜਤਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਿੰਨ-ਪੱਖੀ ਤਣਾਅ — ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ — ਨੇ ਪਾਣੀ ਸੰਬੰਧੀ ਰਣਨੀਤਿਕ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ्ञ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੇਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਬਣਿਆ ਰਹੇ।

UNSC ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਜਤਾਈ ਚਿੰਤਾ

ਇਹ ਤਾਜ਼ਾ ਵਿਕਾਸ ਇੰਡਸ ਵਾਟਰ ਟਰੀਟੀ ਦੀ ਭਵਿੱਖੀ ਸਥਿਤੀ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਸੰਬੰਧੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਭਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।