Shashankasana Benefits:ਅੱਜ ਦੀ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਕਮਰ ਦਰਦ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਆਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਸ਼ਕਾਸਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਯੋਗ ਆਸਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਯਮਿਤ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਹੈ ਸ਼ਸ਼ਕਾਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ?
ਸ਼ਸ਼ਕਾਸਨ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ‘ਸ਼ਸ਼ਕ’ ਦਾ ਅਰਥ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਅਤੇ ‘ਆਸਨ’ ਦਾ ਅਰਥ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਆਸਨ ਦੌਰਾਨ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਵਰਗੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਸ਼ਕਾਸਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਪਿੱਠ, ਮੋਢਿਆਂ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਸ਼ਕਾਸਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਫਾਇਦੇ?
ਸ਼ਸ਼ਕਾਸਨ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਅਭਿਆਸ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਿੱਠ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੀ ਲਚਕ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਆਸਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਿਲੈਕਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਯੁਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸਨਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਸਨ ਦੇ ਲਾਭ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਸ਼ਕਾਸਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ
ਇਸ ਆਸਨ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯੋਗਾ ਮੈਟ ਵਿਛਾ ਕੇ ਵਜਰਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੋ। ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਸਿੱਧੀ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖੋ।
ਹੁਣ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਦੋਵੇਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਗੋਡਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਰੱਖੋ। ਸਾਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਝੁਕਾਓ। ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮੱਥੇ ਜਾਂ ਠੋਡੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ। ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਸਿੱਧਾ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਸਾਹ ਆਮ ਗਤੀ ਨਾਲ ਲੈਂਦੇ ਰਹੋ।
ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ 10 ਤੋਂ 30 ਸਕਿੰਟ ਤੱਕ ਰਹੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁੜ ਵਜਰਾਸਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਓ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ੋਰ ਲਗਾਏ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਮਾਂ ਵਧਾਓ।
ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਸ਼ਸ਼ਕਾਸਨ?
ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਆਸਨ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਰੀਰ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਸਨ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਆਰਾਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਕਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਸ਼ਕਾਸਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਕਮਰ ਦਰਦ, ਹਰਨੀਆ, ਗਰਦਨ ਜਾਂ ਗੋਡਿਆਂ ਦੀ ਸੱਟ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਆਸਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਆਸਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਦਰਦ, ਚੱਕਰ ਜਾਂ ਬੇਅਰਾਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਅਭਿਆਸ ਰੋਕ ਦਿਓ।