Pawanmuktasana Benefits:ਅੱਜ ਦੀ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਪੇਟ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਆਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਗੈਸ, ਬਦਹਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਪੇਟ ਫੁੱਲਣ ਵਰਗੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪਵਨਮੁਕਤਾਸਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੌਖਾ ਯੋਗ ਆਸਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਸਨ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹੀ ਗੈਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਵਨਮੁਕਤਾਸਨ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ‘ਪਵਨ’ ਦਾ ਅਰਥ ਹਵਾ, ‘ਮੁਕਤ’ ਦਾ ਅਰਥ ਛੱਡਣਾ ਅਤੇ ‘ਆਸਨ’ ਦਾ ਮਤਲਬ ਯੋਗ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਉਹ ਆਸਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਗੈਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਵਿੰਡ ਰਿਲੀਜ਼ਿੰਗ ਪੋਜ਼’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਯੋਗ ਆਸਨ ਨੂੰ ਵਾਯੂ ਮੁਕਤੀ ਆਸਨ ਜਾਂ ਗੈਸ ਰਿਲੀਜ਼ ਪੋਜ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਵਨਮੁਕਤਾਸਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਪੇਟ ’ਤੇ ਹਲਕਾ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੈਸ ਅਤੇ ਬਦਹਜ਼ਮੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਚਨ ਸੰਬੰਧੀ ਹਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੋਣ ’ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਆਯੁਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਵਨਮੁਕਤਾਸਨ ਨੂੰ ਵਾਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਆਸਨ ਦੌਰਾਨ ਪੇਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਬਾਅ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਪੇਡੂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ, ਲਿਗਾਮੈਂਟਸ ਅਤੇ ਟੈਂਡਨਜ਼ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਲਈ ਵੀ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਵਨਮੁਕਤਾਸਨ ਪੇਟ, ਕਮਰ ਅਤੇ ਪੇਡੂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਆਸਨ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਹਵਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਜੋਂ ਇਸ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਇਸ ਆਸਨ ਨੂੰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਜੇ ਪੇਟ, ਕਮਰ ਜਾਂ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ’ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਰਜਰੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਆਸਨ ਨਾ ਕਰੋ। ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਵਨਮੁਕਤਾਸਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਜਾਂ ਹਰਨੀਆ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।