Mental Health Myths: ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ 5 ਵੱਡੀਆਂ ਗਲਤਫਹਿਮੀਆਂ, ਜਾਣੋ ਮਿਥਕ ਅਤੇ ਤੱਥ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ ਫਰਕ

4 weeks ਪਹਿਲਾ

Mental Health: ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਅੰਕਲਨ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੀ ਸਰੀਰਕ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਿਹਤ ਵੀ ਉਨੀ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਮਾਨਸਿਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਹਿਚਕਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੌਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਆਮ ਸੋਚ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਹਤ ਮਿਸ਼ਨ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੇ ਐਕਸ ’ਤੇ ਜਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਗਲਤ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਸੰਕੇਤ ਨਜ਼ਰ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਣ ’ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤੁਰੰਤ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ’ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਜਾਂ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਸੰਕਟ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਕਿਸੇ ਹੱਲ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਹਿਲਾਂ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਪੂਰੀ ਗੱਲ ਬਿਨਾਂ ਟੋਕੇ ਸੁਣ ਸਕੇ।

ਇਹ ਸੋਚ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਪੱਕਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪੀੜਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸਹੀ ਸਹਿਯੋਗ ਉਸਦੇ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਸਾਥ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਿਥਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਚਾਨਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਕਈ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਉਦਾਸ ਰਹਿਣਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਪਰਕ ਘੱਟ ਕਰਨਾ, ਲੋੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੁੱਸਾ ਜਾਂ ਚਿੜਚਿੜਾਪਣ ਦਿਖਾਉਣਾ, ਅਚਾਨਕ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਾ ਅਜਿਹੇ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਿੱਜੀ, ਸਮਾਜਿਕ, ਜੈਵਿਕ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਬਦਲਾਅ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣਾ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਰਸਤਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦੇ ਸਮੇਂ ਆਲੋਚਨਾ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚੋ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਨਾ ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸਥਾਨਕ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜਾਂ ਨੇੜਲੀ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਟੋਲ-ਫ੍ਰੀ ਨੰਬਰ 14416 ’ਤੇ ਵੀ ਮਦਦ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।