Matsyasana: ਅੱਜ ਦੀ ਵਿਅਸਤ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੈਠ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਵਧਦਾ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਗਲਤ ਪੋਸਚਰ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ, ਗਰਦਨ, ਮੋਢਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਵਾਸ ਤੰਤਰ ‘ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਹਠਯੋਗ ਦਾ Matsyasana ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਟ੍ਰੈਚ ਦੇਣ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਯੋਗ ਮੁਦਰਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
‘ਮਤਸ੍ਯ’ ਦਾ ਅਰਥ ਮੱਛੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੁਦਰਾ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮੱਛੀ ਵਰਗੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ Matsyasana ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਗ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਉਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਉੱਪਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖਿਚਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਹ ਸੰਬੰਧੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਯੁਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, Matsyasana ਨੂੰ ਸ਼ਵਾਸ ਤੰਤਰ, ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਲਚਕਤਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲਾਭਾਂ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਯੋਗ ਮੁਦਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮਿਤ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਵਿੱਚ ਲਚਕਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਗਰਦਨ ਅਤੇ ਮੋਢਿਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਟ੍ਰੈਚ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Matsyasana ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਲਈ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੇਟ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ‘ਤੇ ਖਿਚਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕਬਜ਼ ਵਰਗੀ ਆਮ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਛਾਤੀ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਕਾਰਨ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਆਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਆਸਨ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਵੀ ਉਪਯੋਗੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Matsyasana ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲੈਣ ‘ਤੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮਿਤ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Matsyasana ਨੂੰ ਪੇਟ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਸਨ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖਿਚਾਅ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਆਸਨ ਰਾਹੀਂ ਪੇਟ ਦੀ ਚਰਬੀ ਘਟਣ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਬਿਹਤਰ ਨਤੀਜਿਆਂ ਲਈ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ, ਨਿਯਮਿਤ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਦੇ ਨਾਲ ਯੋਗ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣਾ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।