Heart Health: ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਲੋਕ ਲਗਾਤਾਰ ਘੰਟੇ ਬੀਤ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਕੁਰਸੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦੇ। ਵਿਚਕਾਰ ਖਾਣਾ, ਚਾਹ ਅਤੇ ਫੋਨ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੀ ਅਕਸਰ ਬੈਠੇ-ਬੈਠੇ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਹਰੋਂ ਦੇਖਣ ‘ਤੇ ਇਹ ਰੁਟੀਨ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਘੱਟ ਐਕਟਿਵ ਰਹਿਣਾ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲਦੀਆਂ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਜਿੰਨੀ ਊਰਜਾ ਚੱਲਣ-ਫਿਰਨ ਦੌਰਾਨ ਖਰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨੀ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੇ ਇਹ ਆਦਤ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬਣੀ ਰਹੇ ਤਾਂ ਭਾਰ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵਧਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਨੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਵੱਧ ਐਕਟਿਵ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਖੋਜਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। 2024 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 4.8 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਦਾ ਖਤਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ ਜੋ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਘੱਟ ਬੈਠਦੇ ਸਨ। ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੱਧ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਸ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਦੱਸ ਦਈਏ ਕਿ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਖਤਰਾ ਉਮਰ, ਭਾਰ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਡਾਇਬਟੀਜ਼, ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮੱਸਿਆ ਉਦੋਂ ਹੋਰ ਵੱਧ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੈਠਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲਣਾ-ਫਿਰਨਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋਵੇ।
ਕਈ ਘੰਟੇ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਲੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਾਪਣ, ਅਕੜਾਅ ਜਾਂ ਹਲਕੀ ਸੋਜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕੰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਉੱਠਣਾ ਅਤੇ ਤੁਰਨਾ ਸਰੀਰ ਲਈ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਛੋਟੇ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇੱਕੋ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਬੈਠ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੈਲੋਰੀ ਖਰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਲਿਆ-ਭੁੰਨਿਆ, ਮਿੱਠਾ ਜਾਂ ਵੱਧ ਕੈਲੋਰੀ ਵਾਲਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਭਾਰ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੱਧ ਭਾਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਅਤੇ ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੀ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸਵੇਰੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਐਕਸਰਸਾਈਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ ਕੁਰਸੀ ‘ਤੇ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਐਕਸਰਸਾਈਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਿਨ ਭਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਰਨਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਜਾਂ ਲੈਪਟਾਪ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੁਝ ਆਸਾਨ ਆਦਤਾਂ ਅਪਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਨਾ ਬੈਠੋ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਰਸੀ ਤੋਂ ਉੱਠੋ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਤੁਰੋ। ਫੋਨ ‘ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਜਾਓ। ਲੰਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਪੈਦਲ ਤੁਰੋ। ਜੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਪੌੜੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ ਤਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਲਿਫਟ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੌੜੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਕੰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਸਟ੍ਰੈਚ ਕਰਨਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਰਹੇਗਾ।