Health World Hemophilia Day 2026 : ਡਿੱਗਣ ਜਾਂ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੀਲ ਪੈਣਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਮ ਘਟਨਾ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਾਰਨ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨੀਲ ਪੈਂਦਾ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ? ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਜ ਅਤੇ ਦਰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ? ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜਾਂ ਇਸਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ‘ਹੀਮੋਫਿਲਿਆ’ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਇਸਦੀ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਪੜਚੋਲ ਕਰੀਏ।
ਹੀਮੋਫਿਲਿਆ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ?
ਹੀਮੋਫਿਲਿਆ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਖੂਨ ਦੇ ਥੱਕੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ‘ਕਲਾਟਿੰਗ ਫੈਕਟਰ’ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।
ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੀਮੋਫਿਲਿਆ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਕੱਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੂਨ ਵਗਣਾ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਖੇ ਗਏ ਕੁਝ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨੀਲ ਪੈਣਾ : ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਾਰਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਨੀਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਸੱਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।
ਜੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ: ਗੋਡਿਆਂ, ਗਿੱਟਿਆਂ ਅਤੇ ਕੂਹਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸੋਜ।
ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਲੀਡਿੰਗ : ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖੂਨ ਵਗਣਾ।
ਨੱਕ ਤੋਂ ਖੂਨ ਵਗਣਾ : ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਕਸੀਰ ਫੁਟਣਾ।
ਇਹ ਜੋੜਾਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਕਿਉਂ ਹੈ?
ਡਾਕਟਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹੀਮੋਫਿਲਿਆ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖੂਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ – ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹਲਕਾ ਦਰਦ, ਕਠੋਰਤਾ, ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਜਾਂ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਿਦਾਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਦਰਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਥਾਈ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਹਰ ਸੱਟ ਹੀਮੋਫਿਲਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ?
ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ! ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਜਾਂ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਦੀ ਹਰ ਘਟਨਾ ਹੀਮੋਫਿਲਿਆ ਦਾ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਈ ਹੋਰ ਅੰਤਰੀਵ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ:
ਪਲੇਟਲੇਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਕਾਰ
ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਦੀ ਕਮੀ
ਜਿਗਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਵੌਨ ਵਿਲੇਬ੍ਰਾਂਡ ਬਿਮਾਰੀ
ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਸੋਜਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਰ ਸਥਿਤੀਆਂ
ਇਸ ਲਈ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਹੀ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਦੇ – ਸਿਰਫ਼ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ‘ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ – ਕੋਈ ਵੀ ਸਵੈ-ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਣਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਉਚਿਤ ਹੈ।
ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸਹੀ ਨਿਦਾਨ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਸਹੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ, ਡਾਕਟਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਹੀ ਨਿਦਾਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ, ਡਾਕਟਰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਾਰਕਾਂ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ:
ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ: ਮਰੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਾ ਕਿ ਕੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ।
ਸਰੀਰਕ ਜਾਂਚ: ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਨੇੜਿਓਂ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ।
ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ: ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ‘ਕੋਗੂਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ’ ਅਤੇ ਥੱਕੇ ਦੇ ਕਾਰਕਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਟੈਸਟਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਡਾਕਟਰ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ‘ਫੈਕਟਰ VIII’ ਜਾਂ ‘ਫੈਕਟਰ IX’ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ
ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ – ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਿਸੇ ਜਾਣਕਾਰ ਨੂੰ – ਵਾਰ-ਵਾਰ, ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਨੀਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ; ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨੱਕ ‘ਚੋਂ ਖੂਨ ਵਗਣਾ; ਜਾਂ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਖੂਨ ਵਗਣਾ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ।
ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਿਦਾਨ ਅਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਇਲਾਜ ਨਾਲ, ਹੀਮੋਫਿਲੀਆ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਰੀਜ਼ ਇੱਕ ਆਮ ਜੀਵਨ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ।
