Headache and Dizziness : ਸਿਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਆਉਣ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਥਕਾਵਟ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਂ ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਮੰਨ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਇਹ ਲੱਛਣ ਇਕੱਠੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਣੇ ਰਹਿਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਕਿਸੇ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮਾਈਗਰੇਨ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ (ਡੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ), ਜਾਂ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੋਇਡਾ ਸਥਿਤ ਫੋਰਟਿਸ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਡਾ. ਜੋਤੀ ਬਾਲਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੋਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮਾਈਗਰੇਨ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ
ਮਾਈਗਰੇਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਜ਼ ਸਿਰ ਦਰਦ ਹੋਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ, ਸਰੀਰ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਜੀਅ ਕੱਚਾ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ (ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ) ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ‘ਵੈਸਟੀਬਿਊਲਰ ਮਾਈਗਰੇਨ’ (vestibular migraine) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ (ਡੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ)
ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਚੱਕਰ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅਚਾਨਕ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ (ਡੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ) ਕਾਰਨ ਸਿਰ ਦਰਦ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭੋਜਨ ਨਾ ਲੈਣਾ ਜਾਂ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕਰ (ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ) ਦਾ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਜਾਣਾ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੰਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨੀਮੀਆ (ਖੂਨ ਦੀ ਕਮੀ)
ਕੰਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਚੱਕਰ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦੀ ਕਮੀ—ਜਿਸਨੂੰ ਅਨੀਮੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਕਾਰਨ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦਰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕਾਰਨ ਚੱਕਰ ਆਉਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਕਦੋਂ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਜੇਕਰ ਸਿਰ ਦਰਦ ਅਚਾਨਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਂ ਸੁੰਨ ਹੋਣਾ, ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ, ਜਾਂ ਤੁਰਨ-ਫਿਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਓ। ਇਹ ਸਟ੍ਰੋਕ (ਦਿਮਾਗੀ ਦ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਇਲਾਜ ਗੰਭੀਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ?
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਈਡਰੇਟਿਡ ਰਹੋ, ਨਿਯਮਤ ਭੋਜਨ ਖਾਓ, ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਨੀਂਦ ਲਓ। ਜੇਕਰ ਸਿਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਆਉਣੇ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਤੀਬਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ। ਤੁਹਾਡੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ, ਡਾਕਟਰ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ, ਹੀਮੋਗਲੋਬਿਨ ਦੇ ਪੱਧਰ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਂਚਾਂ ਲਈ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਸਿਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਆਉਣ ਦਾ ਸਹੀ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਡਾਕਟਰੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਢੁਕਵਾਂ ਇਲਾਜ ਗੰਭੀਰ ਸਿਹਤ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
