Eka Pada Rajakapotasana Benefits: ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਧੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਸਨਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਏਕ ਪਾਦ ਰਾਜਕਪੋਤਾਸਨ’ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉੱਨਤ ਆਸਨ ਹੈ, ਜੋ ਕੂਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਪੱਟਾਂ ਦੀ ਜਕੜਨ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
‘ਏਕ ਪਾਦ ਰਾਜਕਪੋਤਾਸਨ’ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ‘ਏਕ ਪਾਦ’ ਅਰਥਾਤ ਪੈਰ, ‘ਰਾਜ’ ਅਰਥਾਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ‘ਕਪੋਤ’ ਅਰਥਾਤ ਕਬੂਤਰ ਅਤੇ ‘ਆਸਨ’ ਅਰਥਾਤ ਮੁਦਰਾ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਸਨ ਕੂਲ੍ਹਿਆਂ, ਪੱਟਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ, ਗਲੂਟਸ, ਪੈਰਾਂ ਅਤੇ ਗੋਡਿਆਂ-ਗਿੱਟਿਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਯੁਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ‘ਏਕ ਪਾਦ ਰਾਜਕਪੋਤਾਸਨ’ ਉੱਨਤ ਪੱਧਰ ਦਾ ਯੋਗ ਆਸਨ ਹੈ, ਜੋ ਕੂਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਨੂੰ ਲਚਕੀਲਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬੈਕਬੈਂਡ ਅਭਿਆਸ ਹੈ। ਨਿਯਮਿਤ ਅਤੇ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਆਸਨ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਕੂਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਵਿੱਚ ਜਕੜਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਸਨ ਕੂਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਦੇਣ ਅਤੇ ਲਚਕੀਲਾਪਣ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਆਸਨ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਾੜਾਸਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਆਓ। ਹੁਣ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਸੱਜੀ ਲੱਤ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਉਠਾਓ। ਸਾਹ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ ਸੱਜੇ ਗੋਡੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਆਓ। ਸੱਜੀ ਜੰਘ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ, ਸੱਜੇ ਨਿਤੰਬ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਮੈਟ ‘ਤੇ ਟਿਕਾਓ। ਖੱਬੀ ਲੱਤ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਸਿੱਧਾ ਫੈਲਾਓ। ਦੋਵਾਂ ਕੂਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵੱਲ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਲ ਸਿੱਧਾ ਰੱਖੋ। ਜੇਕਰ ਅਸਹਿਜਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੱਜੇ ਨਿਤੰਬ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਯੋਗਾ ਬਲਾਕ ਜਾਂ ਤਕੀਆ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਸਿੱਧੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਲ ਦੇਖੋ।
ਇਸ ਆਸਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਜਾਂ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇਕਰ ਕੂਲ੍ਹੇ ਜਾਂ ਗੋਡੇ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟ ਜਾਂ ਦਰਦ ਹੈ ਤਾਂ ਯੋਗਾ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਯੋਗਾ ਬਲਾਕ ਜਾਂ ਤਕੀਏ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।