ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਨਿਊਜ਼ : ਅੱਜ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਦਿਖਣਾ, ਪਤਲਾ ਸਰੀਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਪਰਫੈਕਟ ਫ਼ਿਗਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਖੁਰਾਕੀ ਆਦਤਾਂ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਆਦਤ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਈਟਿੰਗ ਡਿਸਆਰਡਰ (Eating Disorder) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਛਾਣਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਨਤੀਜੇ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਈਟਿੰਗ ਡਿਸਆਰਡਰ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਸਿਹਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਈਟਿੰਗ ਡਿਸਆਰਡਰ ਇੱਕ ਐਸੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਪੈਟਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ,ਈਟਿੰਗ ਡਿਸਆਰਡਰ ਦੇ ਕੁਝ ਆਮ ਲੱਛਣ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:
ਬਾਰ-ਬਾਰ ਡਾਇਟਿੰਗ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ।
ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਬਿੰਜ ਈਟਿੰਗ।
ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਕੈਲੋਰੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨਾ।
ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ।
ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਿਲਟ ਜਾਂ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ।
ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਇਕੱਲਾਪਨ ਪਸੰਦ ਕਰਨਾ।
ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:
ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ (ਪਤਲਾ ਦਿਖਣ ਦੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਇੱਛਾ)
ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਘਾਟ
ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਜਾਂ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ
ਬੁਲੀਅੰਗ (ਦਿੱਖ ਜਾਂ ਵਜ਼ਨ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੰਗ ਕਰਨਾ)
ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡਾਇਟਿੰਗ ਜਾਂ ਅਨਿਯਮਿਤ ਖੁਰਾਕ
ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ
ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ,ਜੇ ਈਟਿੰਗ ਡਿਸਆਰਡਰ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਕੁਪੋਸ਼ਣ (Malnutrition)
ਦਿਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ
ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ (Osteoporosis)
ਪਚਨ ਤੰਤਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ
ਹਾਰਮੋਨਲ ਅਸੰਤੁਲਨ
ਗੰਭੀਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ
ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਜਾਨਲੇਵਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰਾਏ
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਹਤ ਮਿਸ਼ਨ (NHM) ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ “ਚੁੱਪ ਮਾਨਸਿਕ ਲੜਾਈ” ਹੈ।
NIMHANS ਦੀ ਡਾ. ਲਕਸ਼ਮੀ ਸ਼ਰਵੰਤੀ (ਬਾਲ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪੱਖ
ਈਟਿੰਗ ਡਿਸਆਰਡਰ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ:
ਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਗਿਲਟ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਘਟਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਸਲਾਹ
ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਅਪਣਾਓ।
ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡਾਇਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਚੋ।
ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।
ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਨਾ ਕਰੋ।
ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਕਾਊਂਸਲਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ।
ਈਟਿੰਗ ਡਿਸਆਰਡਰ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਪਰ ਇਲਾਜਯੋਗ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ “ਖਾਣ ਦੀ ਆਦਤ” ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਛਾਣ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਮਾਹਿਰ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿਹਤ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਦੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।