ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੈਸਕ: ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਅਚਾਨਕ ਚੱਕਰ ਆਉਣ, ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਆਉਣ ਜਾਂ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਲਈ ਹੋਸ਼ ਗੁਆਉਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਭੁੱਖ ਜਾਂ ਗਰਮੀ ਦਾ ਅਸਰ ਮੰਨ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ (ਮੈਡਲਾਈਨਪਲੱਸ ਅਤੇ ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਕਲੀਨਿਕ) ਮੁਤਾਬਕ, ਮੈਡੀਕਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਿੰਕੋਪ (Syncope) ਜਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਖੂਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਪਲਾਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਕੁਝ ਹੀ ਸਕਿੰਟਾਂ ਜਾਂ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਕੇਤ (ਚੇਤਾਵਨੀ)

ਸਰੀਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ:

• ਨਜ਼ਰ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋਣਾ: ਅਚਾਨਕ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ जाना ਜਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਧੁੰਦਲਾ ਦਿਖਣਾ।

• ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ: ਇੰਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ ਜਿਵੇਂ ਆਲਾ-ਦੁਆਲਾ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ।

• ਠੰਡਾ ਪਸੀਨਾ ਅਤੇ ਮਤਲੀ: ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਠੰਡਾ ਪਸੀਨਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਜੀਅ ਕੱਚਾ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਉਲਟੀ ਆਉਣ ਵਰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ।

• ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ਾਂ: ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਇੰ-ਸਾਇੰ ਜਾਂ ਘੰਟੀ ਵੱਜਣ ਵਰਗੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣਾ।

• ਚਿਹਰਾ ਪੀਲਾ ਪੈਣਾ: ਦਿਮਾਗ ਵੱਲ ਖੂਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਘਟਣ ਕਾਰਨ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਅਚਾਨਕ ਉੱਡ ਜਾਣਾ।

ਸਿੰਕੋਪ (ਬੇਹੋਸ਼ੀ) ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ

ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਮੁਤਾਬਕ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:

• ਅਚਾਨਕ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ (BP) ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘਟਣਾ।

• ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇੱਕੋ ਜਗ੍ਹਾ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣਾ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ (ਡੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ) ਹੋਣਾ।

• ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ, ਡਰ ਜਾਂ ਅਸਹਿ ਦਰਦ ਹੋਣਾ।

• ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਦਾ ਅਨਿਯਮਿਤ ਹੋਣਾ (ਐਰੀਥਮੀਆ)।

• ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ (Side Effects)।

ਇਹ ਕਦੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਜੇਕਰ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ਼, ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਸੱਟ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸਕਰ ਦਿਲ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਟੈਸਟ

ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੈਸਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੀ ਜਾਂਚ, ਖੂਨ ਦੇ ਟੈਸਟ, ਈ.ਸੀ.ਜੀ. (ECG), ਹੋਲਟਰ ਮੋਨੀਟਰਿੰਗ, ਈਕੋਕਾਰਡੀਓਗਰਾਮ (Echocardiogram) ਅਤੇ ਟਿਲਟ ਟੇਬਲ ਟੈਸਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਟੈਸਟ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮੱਸਿਆ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦੇ ਵਿਗੜਨ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ।

dizziness-when-standing-up-causes-warning-signs