CPR First Aid : CPR ਕਦੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਦੋਂ ਨਹੀਂ ? ਜਾਣੋ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਹੀ ਤਕਨੀਕ ਬਾਰੇ

14 hours ਪਹਿਲਾ

CPR First Aid Technique : ਕਾਰਡੀਅਕ ਅਰੈਸਟ (ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਰੁਕ ਜਾਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ) ਅਚਾਨਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਸਹੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਡੀਓਪਲਮੋਨਰੀ ਰੀਸਸੀਟੇਸ਼ਨ (CPR) ਇੱਕ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗਾਂ ਤੱਕ ਖੂਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਦੋਂ ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖੂਨ ਪੰਪ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੜਕਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ CPR ਦੀ ਲੋੜ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦੇ ਬੈਨਰਘੱਟਾ ਰੋਡ ਸਥਿਤ ਫੋਰਟਿਸ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਖੀ, ਡਾ. ਮਲਾਰਵਿਜ਼ੀ ਸੰਜੀਵੀ, CPR ਦੇਣ ਦੇ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

CPR ਕਦੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਬੋਲਣ ‘ਤੇ ਜਾਂ ਮੋਢੇ ‘ਤੇ ਹਲਕਾ ਥਾਪੜਾ ਮਾਰਨ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ CPR ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਸਾਹ ਅਨਿਯਮਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਹੌਂਕਦਾ (ਗੈਸਪਿੰਗ) ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਅਜਿਹੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਆਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ ਕਿ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ। ਤੁਰੰਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾ ਨੰਬਰ 112 ‘ਤੇ ਕਾਲ ਕਰੋ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਮਦਦ ਲਈ ਕਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ‘ਆਟੋਮੇਟਿਡ ਐਕਸਟਰਨਲ ਡੀਫਿਬ੍ਰਿਲਟਰ’ (AED) ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਹੋ (ਜੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ)। ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ CPR ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ।

ਕਿਸੇ ਬਾਲਗ ‘ਤੇ CPR ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਹੱਥ ਦੀ ਤਲੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ (heel) ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਉੱਪਰ ਰੱਖੋ। ਆਪਣੀਆਂ ਕੂਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਛਾਤੀ ‘ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਬਾਅ ਪਾਓ। ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਗਤੀ (ਕੰਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਰੇਟ) ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ 100 ਤੋਂ 120 ਵਾਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਵਾਰ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 5 ਤੋਂ 6 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਦਬਾਓ ਅਤੇ ਦਬਾਅ ਹਟਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਮ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦਿਓ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਅਤੇ ‘ਮੂੰਹ-ਨਾਲ-ਮੂੰਹ ਸਾਹ ਦੇਣ’ (mouth-to-mouth resuscitation) ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਛਾਤੀ ਨੂੰ 3 ਜੇਕਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸੁਚੇਤ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਆਮ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ CPR ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰੋ ਅਤੇ ਜੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਓ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਬਜ਼ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਛਾਤੀ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਤੁਰੰਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਕਾਲ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸੱਟਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਵਰੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖੋ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਹ ਨਾਲੀ ਸਾਫ਼ ਰਹੇ।

ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ CPR ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ – ਭਾਵ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ – ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ CPR ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।