skip to content

Last Updated: November 18, 2026

Dainik Savera Times Logo

ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ Premature Delivery ? ਕੀ ਹਨ ਇਸ ਜੋਖ਼ਮ ਦੇ ਕਾਰਕ, ਮਾਂ ‘ਚ ਕਿਹੜੇ ਲੱਛਣ ਇਸ ਵੱਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ?

17 November 2026 ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ Premature Delivery ? ਕੀ ਹਨ ਇਸ ਜੋਖ਼ਮ ਦੇ ਕਾਰਕ, ਮਾਂ ‘ਚ ਕਿਹੜੇ ਲੱਛਣ ਇਸ ਵੱਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ?

Causes of Premature Delivery : ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ ਪੂਰੇ ਨੌਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਬੱਚੇ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ “ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ” (premature birth) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ 37 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਮਿਆਦ ਵਾਲੀ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਲਗਭਗ 40 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਹੀ ਦੇਖਭਾਲ ਨਾਲ, ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਕ ਤੰਦਰੁਸਤ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਣੇਪਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ ਦੇ ਕਾਰਨ
ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਡਾਕਟਰ, ਡਾ. ਚੰਚਲ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਣੇਪਾ—ਜਿਸਨੂੰ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ‘ਅਕਾਲ ਪ੍ਰਸਵ’ (ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਣੇਪਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ‘ਅਪਾਨ ਵਾਯੂ’ (Apana Vayu) ਵਿੱਚ ਅਸੰਤੁਲਨ ਜਾਂ ਗੜਬੜੀ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ‘ਅਪਾਨ ਵਾਯੂ’, ‘ਵਾਤ ਦੋਸ਼’ (Vata dosha) ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ ਦੇ ਕਾਰਨ


ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ (ਲਾਗ) ਅਤੇ ਸੋਜ (inflammation): ਜੇਕਰ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਐਮਨੀਓਟਿਕ ਤਰਲ (ਬੱਚੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਪਾਣੀ), ਪਲੈਸੈਂਟਾ (ਔਲ), ਗਰੱਭਾਸ਼ਯ, ਯੋਨੀ, ਜਾਂ ਪਿਸ਼ਾਬ ਨਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ—ਤਾਂ ਜੋਖਮ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਸੋਜ (inflammation) ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਜਿਹੇ ਰਸਾਇਣ (chemicals) ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜਣੇਪੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਰੱਭਾਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਸੁੰਗੜਨ (contractions) ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਬੱਚੇ ਦੀ ਝਿੱਲੀ (amniotic sac) ਫਟ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੇ ਮੂੰਹ (cervix) ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਸਰਵਾਈਕਲ ਇਨਸਫੀਸ਼ੀਐਂਸੀ (ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰਵਿਕਸ): ਕੁਝ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦਾ ਮੂੰਹ (ਸਰਵਿਕਸ) ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦਰਦ ਜਾਂ ਸੁੰਗੜਨ (contractions) ਦੇ, ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਛੋਟਾ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ‘ਸਰਵਾਈਕਲ ਇਨਸਫੀਸ਼ੀਐਂਸੀ’ ਜਾਂ “ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰਵਿਕਸ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ, ਇਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਜੋਖਮ ਉਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਵਿਕਸ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਧਾਰਨਤਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਣੇਪੇ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।

ਬਹੁ-ਗਰਭ (Multiple pregnancy)—ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਰੂਣ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ (preterm birth) ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਬੱਚੇਦਾਨੀ (uterus) ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸੁੰਗੜਨ (contractions) ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਝਿੱਲੀਆਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫਟ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਲੇਸੈਂਟਾ (placenta/ਔਲ) ਲਈ ਕਈ ਭਰੂਣਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪਲੇਸੈਂਟਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ—ਪਲੇਸੈਂਟਾ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਭਰੂਣ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ‘ਪਲੇਸੈਂਟਲ ਐਬਰਪਸ਼ਨ’ (placental abruption)—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਲੇਸੈਂਟਾ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੀ ਕੰਧ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇੱਕ ਡਾਕਟਰੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਵਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ‘ਪਲੇਸੈਂਟਾ ਪ੍ਰੀਵੀਆ’ (placenta previa), ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਲੇਸੈਂਟਾ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੇ ਮੂੰਹ (cervix) ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਵੀ ਖੂਨ ਵਹਿਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਕਾਰਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਖਾਮੀਆਂ—ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਜਾਂ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗਰਭ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਸੌਲੀਆਂ (fibroids) ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੀ ਕੋਈ ਸਰਜਰੀ ਹੋਈ ਹੋਣਾ ਵੀ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ—ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਗਰਭਕਾਲੀ ਸ਼ੂਗਰ (gestational diabetes), ਆਟੋ-ਇਮਿਊਨ ਵਿਕਾਰ (autoimmune disorders), ਅਤੇ ਥਾਇਰਾਇਡ ਅਸੰਤੁਲਨ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ ਦੇ ਲੱਛਣ:

  • ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਾਂ ਦੁਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੁੰਗੜਨ, ਪੇਟ ਜਾਂ ਹੇਠਲੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜਕੜਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਜਾਂ ਕੜਵੱਲ ਵਰਗਾ ਦਰਦ।
  • ਲਗਾਤਾਰ, ਹਲਕਾ ਪਿੱਠ ਦਰਦ—ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇਕਰ ਇਹ ਆਰਾਮ ਕਰਨ, ਸਥਿਤੀ ਬਦਲਣ, ਜਾਂ ਲੇਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
  • ਪੇਲਵਿਕ ਦਬਾਅ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੱਚਾ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਧੱਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਹੇਠਲੇ ਪੇਡੂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀਪਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ।
  • ਯੋਨੀ ਡਿਸਚਾਰਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਜਾਂ ਡਿਸਚਾਰਜ ਪਾਣੀ, ਬਲਗ਼ਮ ਵਰਗਾ, ਜਾਂ ਗੁਲਾਬੀ/ਭੂਰਾ ਰੰਗ ਦਾ ਹੋ ਜਾਣਾ।
  • ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਖੂਨ ਵਹਿਣਾ ਜਾਂ ਧੱਬਾ। ਧੱਬਾ ਜਾਂ ਹਲਕਾ ਖੂਨ ਵਹਿਣ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਡਾਕਟਰੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
  • ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਤਰਲ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਵਹਿਣਾ ਜਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਲੀਕ ਹੋਣਾ, ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਮਨੀਓਟਿਕ ਥੈਲੀ (ਝਿੱਲੀ) ਫਟ ਗਈ ਹੈ।

ਹੋਰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਹਨ।...

Copyright © 2026 Dainik Savera Times. All rights reserved.