ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਨਿਊਜ਼ : ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਝੜਨਾ ਇੱਕ ਆਮ ਪਰ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਜਾਪਨ ਦਾ ਪੈਟਰਨ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਰਦ ਅਕਸਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਜਾਪਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ
ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੰਜਾਪਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਐਂਡਰੋਜਨਿਕ ਐਲੋਪੇਸ਼ੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਹਾਰਮੋਨ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਟੈਸਟੋਸਟੀਰੋਨ ਹਾਰਮੋਨ ਇੱਕ ਐਂਜ਼ਾਈਮ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ DHT (Dihydrotestosterone) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ DHT ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ (hair follicles) ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਲ ਪਤਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਧਣ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿਰ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਹੇਅਰਲਾਈਨ ‘ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ।ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਅਰਲਾਈਨ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੰਜਾਪਨ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਔਰਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਜੀਆਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ?
ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਟੈਸਟੋਸਟੀਰੋਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ ਹਾਰਮੋਨ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਲਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ DHT ਦੇ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਇਸ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਲ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੂਰੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਪਤਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਝੜਦੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਅਰਲਾਈਨ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਘਟਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਜਾਪਨ “ਪੈਚੀ ਥਿਨਿੰਗ” ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਪੂਰਾ ਗੰਜਾਪਨ।
ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਹਾਰਵਰਡ ਹੈਲਥ ਵਰਗੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਜਾਪਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੀਨ ਅਕਸਰ X ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਂ ਕੋਲ ਸਿਰਫ ਇੱਕ X ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਖਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਦੋ X ਕ੍ਰੋਮੋਸੋਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ “ਬੈਕਅੱਪ” ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਜਾਪਨ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਉਮਰ ਅਤੇ ਮੀਨੋਪੌਜ਼ ਦਾ ਅਸਰ
ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਕ ਮੀਨੋਪੌਜ਼ ਹੈ।ਮੀਨੋਪੌਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਾਲ ਪਤਲੇ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਫਿਰ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਜਾਪਨ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗੰਜਾਪਨ ਦਾ ਅੰਤਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਾਰਮੋਨ, ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਬਾਡੀ ਕੈਮੀਸਟਰੀ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ DHT ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੀ ਕਾਰਨ ਔਰਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਜੀਆਂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਲ ਪਤਲੇ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।