ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (ਦੈਨਿਕ ਸਵੇਰਾ): ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1563 ਨੂੰ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1581 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਤੋਂ ਗੁਰਤਾ ਗੱਦੀ ਸੰਭਾਲੀ ਸੀ। ਗੁਰਤਾ ਗੱਦੀ” ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗੱਦੀ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਸਮੀ ਸਮਾਰੋਹ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕ ਅਧਿਕਾਰਤਾ (ਗੁਰਤਾ) ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਦਾ ਹੈ।

ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਕਈ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ 1604 ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਅਧਿਆਤਮਕ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਚੁਭਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ (Mughal Empire) ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਾਮਰਾਜ ਸੀ ਜੋ 1526 ਤੋਂ 1857 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ‘ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਬਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ ਸੀ,   ਜਿਸਨੂੰ 1857 ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ।

ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਬਾਗੀ ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦਾ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ‘ਤੇ 30 ਮਈ 1606 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ (ਜਨਮ: 16 ਅਗਸਤ 1587, ਲਾਹੌਰ – ਮੌਤ: 26 ਜਨਵਰੀ 1622, ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ)। ਉਹ ਅਕਬਰ ਮਹਾਨ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਪੋਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਕਾਰਨ 1606 ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1622 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ‘ਤੇ ਉਸਦੀ ਹੱਤਿਆ ਹੋ ਗਈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੀਸ ‘ਤੇ ਗਰਮ ਰੇਤ ਪਾਈ ਗਈ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਡੋਲ ਰਹੇ ਅਤੇ “ਤੇਰਾ ਕੀਆ ਮੀਠਾ ਲਾਗੈ” ਕਹਿ ਕੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਭਾਣੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਲਾਹੌਰ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ 30 ਮਈ ਨੂੰ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਸ਼ਹੀਦੀ, ਸਬਰ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਇਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਅਖੰਡ ਪਾਠ, ਕੀਰਤਨ, ਅਰਦਾਸ ਅਤੇ ਠੰਢੇ-ਮਿੱਠੇ ਜਲ ਦੀਆਂ ਛਬੀਲਾਂ ਤੇ ਲੰਗਰ ਲਗਾ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।