Yoga for Digestion: ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਗਲਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਕਈ ਲੋਕ ਪੇਟ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੈਸ, ਕਬਜ਼, ਬਦਹਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਐਸੀਡਿਟੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਆਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵੀ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਯੋਗਾ (MDNIY) ਵੱਲੋਂ ਪਾਚਨ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖਣ ਲਈ 10 ਯੋਗ ਆਸਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
1. ਨਾਡੀ ਸ਼ੋਧਨ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ: ਇਸ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਵਿੱਚ ਨੱਕ ਦੇ ਦੋਵਾਂ ਛੇਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਨੁਲੋਮ-ਵਿਲੋਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤਣਾਅ ਘੱਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪਾਚਨ ਕਿਰਿਆ ‘ਤੇ ਵੀ ਚੰਗਾ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
2. ਤਾੜਾਸਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਕੋਣਾਸਨ: ਤਾੜਾਸਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਿਚਾਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਕੋਣਾਸਨ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ ਰੱਖ ਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਝੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਸਨ ਸਰੀਰ ਦੀ ਲਚਕ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
3. ਕਪਾਲਭਾਤੀ: ਇਸ ਯੋਗ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੇ ਹੋਏ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਹਰਨੀਆ ਜਾਂ ਪੇਟ ਦੇ ਅਲਸਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
4. ਵਜਰਾਸਨ ਅਤੇ ਪਵਨਮੁਕਤਾਸਨ: ਵਜਰਾਸਨ ਵਿੱਚ ਗੋਡੇ ਮੋੜ ਕੇ ਅੱਡੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਸਿੱਧੀ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਵਨਮੁਕਤਾਸਨ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠ ਦੇ ਭਾਰ ਲੇਟ ਕੇ ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਵੱਲ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੇਟ ‘ਤੇ ਹਲਕਾ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
5. ਉਸ਼ਟਰਾਸਨ, ਭੁਜੰਗਾਸਨ, ਮੰਡੂਕਾਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ਾਂਕਾਸਨ: ਉਸ਼ਟਰਾਸਨ ਵਿੱਚ ਗੋਡਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਬੈਠ ਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਮੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੁਜੰਗਾਸਨ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦੇ ਭਾਰ ਲੇਟ ਕੇ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਡੂਕਾਸਨ ਵਿੱਚ ਵਜਰਾਸਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਝੁਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸ਼ਸ਼ਾਂਕਾਸਨ ਵਿੱਚ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵੱਲ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਸਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਮਰ ਦਰਦ ਜਾਂ ਪੇਟ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਡੂਕਾਸਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।