ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ : ਸੋਚੋ, ਜੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਜਾਂ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖੁਆਉਂਦਾ ਰਹੇ, ਕੱਪੜੇ ਬਦਲਦਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰੇ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਅਜੀਬ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸੁਲਾਵੇਸੀ ਟਾਪੂ ‘ਤੇ ਇਹ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਤੋਰਾਜਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਮੌਤ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅਚਾਨਕ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਤੋਰਾਜਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮ੍ਰਿਤਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਉਸ ਨੂੰ “ਮਕੂਲਾ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਬਿਮਾਰ ਵਿਅਕਤੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ।
ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਉਸ ਦੇਹ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਦੇਹ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਖਾਸ ਜੜ੍ਹੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਖਰਾਬ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤੋਰਾਜਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਰਸਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਰੋਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ “ਰਾਮਬੂ ਸੋਲੋ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਰੋਹ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਤਸਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਮੱਝਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੋਰਾਜਾ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੱਝਾਂ ਉਹ ਸਾਧਨ ਹਨ ਜੋ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਲੋਕ ਤੱਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੱਝਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵੀ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉੱਚੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਬੂਤ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਤਾਬੂਤ ਕੁਦਰਤੀ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਲੱਕੜ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਪੁਤਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਤਾਊ-ਤਾਊ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਤਲੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਖਰਚਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਧਨ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਕੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਮ੍ਰਿਤਕ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਪੂਰਵਕ ਵਿਦਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਇਹ ਅਨੋਖੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸਾਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਅੰਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਤੋਰਾਜਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।