ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ: ਅੱਜ ਦਾ ਹੁਕਮਨਾਮਾ (18 ਅਕਤੂਬਰ 2025) ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਣੀ ਆਤਮਕ ਅਨੰਦ, ਸੱਚੀ ਵਡਿਆਈ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਧਨਾਸਰੀ ਮਹਲਾ ੧ ॥
ਜੀਵਾ ਤੇਰੈ ਨਾਇ ਮਨਿ ਆਨੰਦੁ ਹੈ ਜੀਉ ॥
ਸਾਚੋ ਸਾਚਾ ਨਾਉ ਗੁਣ ਗੋਵਿੰਦੁ ਹੈ ਜੀਉ ॥
ਗੁਰ ਗਿਆਨੁ ਅਪਾਰਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰਾ ਜਿਨਿ ਸਿਰਜੀ ਤਿਨਿ ਗੋਈ ॥
ਪਰਵਾਣਾ ਆਇਆ ਹੁਕਮਿ ਪਠਾਇਆ ਫੇਰਿ ਨ ਸਕੈ ਕੋਈ ॥
ਆਪੇ ਕਰਿ ਵੇਖੈ ਸਿਰਿ ਸਿਰਿ ਲੇਖੈ ਆਪੇ ਸੁਰਤਿ ਬੁਝਾਈ ॥
ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬੁ ਅਗਮ ਅਗੋਚਰੁ ਜੀਵਾ ਸਚੀ ਨਾਈ ॥੧॥
ਤੁਮ ਸਰਿ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਇ ਆਇਆ ਜਾਇਸੀ ਜੀਉ ॥
ਹੁਕਮੀ ਹੋਇ ਨਿਬੇੜੁ ਭਰਮੁ ਚੁਕਾਇਸੀ ਜੀਉ ॥
ਗੁਰੁ ਭਰਮੁ ਚੁਕਾਏ ਅਕਥੁ ਕਹਾਏ ਸਚ ਮਹਿ ਸਾਚੁ ਸਮਾਣਾ ॥
ਆਪਿ ਉਪਾਏ ਆਪਿ ਸਮਾਏ ਹੁਕਮੀ ਹੁਕਮੁ ਪਛਾਣਾ ॥
ਸਚੀ ਵਡਿਆਈ ਗੁਰ ਤੇ ਪਾਈ ਤੂ ਮਨਿ ਅੰਤਿ ਸਖਾਈ ॥
ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬੁ ਅਵਰੁ ਨ ਦੂਜਾ ਨਾਮਿ ਤੇਰੈ ਵਡਿਆਈ ॥੨॥
ਤੂ ਸਚਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰੁ ਅਲਖ ਸਿਰੰਦਿਆ ਜੀਉ ॥
ਏਕੁ ਸਾਹਿਬੁ ਦੁਇ ਰਾਹ ਵਾਦ ਵਧੰਦਿਆ ਜੀਉ ॥
ਦੁਇ ਰਾਹ ਚਲਾਏ ਹੁਕਮਿ ਸਬਾਏ ਜਨਮਿ ਮੁਆ ਸੰਸਾਰਾ ॥
ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਨਾਹੀ ਥਾਉ ਨ ਥਿਰੁ ਨਾਹੀ ਪਿਆਰਾ ॥
ਨਾਮੁ ਵਿਹੂਣਾ ਜੋਨਿ ਭਵਾਈਐ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਈਐ ॥
ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਵਡਾਈ ਪਾਈਐ ਸਚਿ ਰਹੈ ਲਿਵ ਲਾਈ ॥੩॥੧॥੩੯॥
ਅਰਥ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ
- ਆਤਮਕ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ: ਪਹਿਲੀ ਪੰਕਤੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿਚ ਜੁੜ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਤਮਕ ਆਨੰਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੀ।
- ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਜਾ: ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਸਮਝ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਭਰਮ ਦਾ ਨਾਸ: ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਭਰਮ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਅਕਥ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਅਸਲ ਸੱਚ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
- ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਰਾਹ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦੀ ਲੋੜ: ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਦੋ ਰਾਹ ਹਨ — ਇਕ ਨਾਮ ਰਾਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀ ਭਟਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸਥਿਰਤਾ। ਨਾਮ ਹੀ ਸਾਡੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਸਲ ਆਰਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਜੀਵ ਜੋਨੀਆਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਰਮੁਖ ਨਾਮ ਸਿਮਰ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
- ਗੁਰਮੁਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਹੱਤਾ: ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਰਨ ਪੈ ਕੇ ਜੋ ਨਾਮ ਸਿਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਰਮੁਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖ ਨਾਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਵਡਿਆਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਹੀ ਅਸਲ ਵਡਿਆਈ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਨਾਮ ਹੀ ਸਾਥੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨਾਮ ਨਾਲ ਲਿਵ ਜੋੜੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
- ਨਾਮ ਦੀ ਅਸਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ: ਨਾਮ ਸਿਰਫ਼ ਉਚਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨਾਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਆਤਮਕ ਉਤਸ਼ਾਹਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਨਾਮ, ਸਿਮਰਨ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜੀਵਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ।
- ਕਰਮ ਅਤੇ ਲੇਖਾ ਜੋਖਾ: ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਕਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹਾਂ। ਇਹ ਪੰਕਤੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਸਚੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਦੁਨੀਆਵੀ ਭਟਕਾਵੇ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਰਾਹ: ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਦੋ ਰਾਹ ਹਨ: ਇਕ ਸੱਚ ਦਾ, ਦੂਜਾ ਮਾਇਆ ਦਾ। ਮਾਇਆ ਵਾਲਾ ਰਾਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਭਟਕਾਵੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਰਾਹ ਸਾਨੂੰ ਨਾਮ ਵਿਚ ਜੋੜ ਕੇ ਸੱਚੇ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਗੁਰਮੁਖ ਅਤੇ ਮਨਮੁਖ ਵਿਚ ਫਰਕ: ਗੁਰਮੁਖ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਨਮੁਖ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
- ਅੰਤਿਮ ਸਾਥੀ — ਨਾਮ: ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਸੰਪਤੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂ ਮਾਇਆ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਹੀ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਸਾਥੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਜੋੜ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿਚ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਸਾਡੀ ਆਤਮਕ ਉੱਤਮਤਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਰਨ ਪੈ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੁਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਠ ਕੇ, ਨਾਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਣਾ ਹੀ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਹੈ।