Mizoram Honesty Market: ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਆਪਣੀਆਂ ਅਨੋਖੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਲਈ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਹਾਈਵੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਈ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨਘਾਹ ਲੋਹ ਡੌਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ‘ਬਿਨਾਂ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਦੀ ਦੁਕਾਨ’ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ’ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖੇ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਿਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਾਹਕ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਸਮਾਨ ਖੁਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੈਅ ਰਕਮ ਕੋਲ ਰੱਖੇ ਕੈਸ਼ ਬਾਕਸ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਭੁਗਤਾਨ ਲੈਣ ਲਈ ਕੋਈ ਕੈਸ਼ੀਅਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਮਾਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ CCTV ਕੈਮਰਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਹਕ ਖੁਦ ਸਮਾਨ ਚੁਣਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੱਕ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਇਜ਼ੋਲ-ਸੈਤੁਲ ਹਾਈਵੇ ’ਤੇ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਾਨ ਸਵੇਰੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲ ਲਿਆ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਮੁਤਾਬਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਇੱਥੋਂ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਨ ਖਰੀਦ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇੱਥੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ’ਤੇ ਚੋਰੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਸਮਾਨ ਜਾਂ ਕੈਸ਼ ਬਾਕਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸੇ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਹਨ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਗਾਹਕ ਸਮਾਨ ਦੀ ਤੈਅ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਕਮ ਵੀ ਕੈਸ਼ ਬਾਕਸ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ‘ਨਘਾਹ ਲੋਹ ਡੌਰ’ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਹਕ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਰਫ਼ ਕੈਸ਼ ਬਾਕਸ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਡਿਜ਼ਿਟਲ ਪੇਮੈਂਟ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਦੁਕਾਨਾਂ ’ਤੇ QR ਕੋਡ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਾਹਕ ਨਕਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਆਨਲਾਈਨ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਖਰੀਦੇ ਗਏ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਦੀਆਂ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਮਿਸਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਆਮ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ CCTV, ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ‘ਨਘਾਹ ਲੋਹ ਡੌਰ’ ਵਰਗੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਿੱਧੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੇ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।