ਪੰਜਾਬ ਡੈਸਕ (ਦੈਨਿਕ ਸਵੇਰਾ): 30 ਮਈ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਦਿਹਾੜਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1606 ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ‘ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ‘ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਤਪਦਾ ਰੇਤ ਪਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਅਤਿਆਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ।
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ (1606)
- ਤਾਰੀਖ: 30 ਮਈ 1606, ਲਾਹੌਰ (ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
- ਉਮਰ: 43 ਸਾਲ
- ਸਥਿਤੀ: ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਹੀਦ
ਪਿਛੋਕੜ
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਦੀ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਗੁਰੂ ਬਣਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਹਾਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ, ਬਲਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਇਕਤਾ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਜਨਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਂਹ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਧਰਮ ਰੂਹਾਨੀ ਉੱਚਾਈਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
ਕਾਰਣ
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਵਧਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਕਾਰਨ ਮੁਗਲ ਦਰਬਾਰ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਉਲੇਮਾ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਏ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੁਜ਼ੁਕ-ਏ-ਜਹਾਂਗੀਰੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ‘ਤੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਖ਼ੁਸਰੌ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਾਰਣ ਮਿਲ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੋੜ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
- ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ‘ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ।
- ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਤਪਦਾ ਰੇਤ ਪਾਈ ਗਈ।
- ਇਹ ਅਤਿਆਚਾਰ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ।
- ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ।
ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ
- ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੇ ਸੈਨਿਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
- ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਰੂਹਾਨੀ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ‘ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਇਆ।
- ਇਹ ਸ਼ਹਾਦਤ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਚਰਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣੀ — ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹੌਸਲਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ।
ਅੱਜ ਦਾ ਮਹੱਤਵ
- ਹਰ ਸਾਲ 30 ਮਈ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮਾਗਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- ਲੰਗਰ, ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਇਹ ਦਿਹਾੜਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣਾ ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
Shaheedi Purab of Sri Guru Arjan Dev Ji