Prambanan Temple : ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ 6 ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰੇ ‘ਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪ੍ਰੰਬਨਨ ਮੰਦਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਬਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਮੰਦਰ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ? ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੰਦਰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਸੁਆਹ ਹੇਠ ਦੱਬਿਆ ਰਿਹਾ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਜਿਆ, ਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਹਾਲੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਅੱਜ, ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਸਨਾਤਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਚਮਤਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ?
ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਜੋ ਕਿ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੁੱਖ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ – ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਵਿੱਚ 240 ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੂਹ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਮੁੱਖ ਮੰਦਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਮੰਦਰ ਹਨ। 3 ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਰਾਮਾਇਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਨੱਕਾਸ਼ੀਵਾਂ ਹਨ।
ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਿਸਨੇ ਕਰਵਾਈ?
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਰਾਕਾਈ ਪਿਕਟਨ ਨੇ 850 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ – 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ – ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਫਟਣ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਸੁਆਹ ਤੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਧੇ ਹੇਠ ਦੱਬ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ‘ਚ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਜਿਆ, ਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ‘ਚ ਬਹਾਲੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ
- ਇਸ ਮੰਦਰ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਮੋਰਟਾਰ (ਗਾਰੇ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
- ਪੂਰਾ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਂਦ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਭੁਰਲੋਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਵਿਹੜਾ ਭੁਵਰਲੋਕਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਰੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਡੂੰਘੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਖੇਤਰ।
- ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਸਵਰਗਲੋਕ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ।
ਮੰਦਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ
- ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੁੱਖ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ, ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਯ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ।
- ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ‘ਰੋਰੋ ਜੋਂਗਰੰਗ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਉੱਕਰੀਆਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹਨ; ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਇੰਨਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੀ ਗਾਥਾ ਜੀਵੰਤ ਹੁੰਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।
