ਧਰਮ ਡੈਸਕ: ਹਿੰਦੂ ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨਾਗ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਵੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ 17 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਿਨ ਕੁਝ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਬਣੀ ਰਹੇ।
ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਰਨ, ਖੇਤ ਜੋਤਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਮ ਲਈ ਨੀਂਹ ਪੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਭੂਮੀਗਤ ਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਿਨ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦਿਨ ਲੋਹੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ‘ਤੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਤਵਾ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਕੂ, ਕੈਂਚੀ ਅਤੇ ਸੂਈ ਵਰਗੀਆਂ ਨੁਕੀਲੀਆਂ ਜਾਂ ਧਾਰਦਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਸਿਲਾਈ-ਕਢਾਈ ਅਤੇ ਬੁਣਾਈ ਵਰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਦਿਨ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ ‘ਤੇ ਨਾਗ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਇਆ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ ਦੇ ਦਿਨ ਸਾਤਵਿਕ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਕਈ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇਸ ਦਿਨ ਮਾਸਾਹਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਾਮਸਿਕ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਤਵਿਕ ਭੋਜਨ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਦੌਰਾਨ ਇਕਾਗਰਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਿਨ ਸਾਦਾ ਅਤੇ ਸਾਤਵਿਕ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਾਗ ਪੰਚਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਇਹ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੱਥ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਿਯਮ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।