Kullu: ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਲੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਢਾਲਪੁਰ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੱਤ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੁਸਹਿਰਾ ਉਤਸਵ ਦੀ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਭਗਵਾਨ ਰਘੁਨਾਥ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕੱਢੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ। ਲੰਕਾ ਦਹਨ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਵਾਨ ਰਘੁਨਾਥ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਥਾਈ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਢਾਲਪੁਰ ਮੈਦਾਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸੁੰਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਖਿੱਚਿਆ ਭਗਵਾਨ ਰਘੁਨਾਥ ਦਾ ਰਥ
ਮੰਗਲਵਾਰ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਵਾਨ ਰਘੁਨਾਥ ਦੀ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਥ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਬੇਕਰ ਵੱਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਦੇਵ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਮਾਤਾ ਹਿਡਿੰਬਾ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।
ਲੰਕਾ ਦਹਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਸਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਬਲੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਤਾ ਹਿਡਿੰਬਾ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਰਘੁਨਾਥ ਦਾ ਰਥ ਢਾਲਪੁਰ ਦੇ ਰਥ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉੱਥੋਂ ਭਗਵਾਨ ਰਘੁਨਾਥ, ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਸਜਾ ਕੇ ਢੋਲ-ਨਗਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਿੱਚ ਰਘੁਨਾਥ ਮੰਦਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ।
ਲੰਕਾ ਦਹਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮਾਤਾ ਹਿਡਿੰਬਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ
ਕੁੱਲੂ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੌਰਾਨ ਮਾਤਾ ਹਿਡਿੰਬਾ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਈ ਸ਼ਿਵਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੰਕਾ ਦਹਨ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਵਾਲੇ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਿਭਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਲੰਕਾ ਦਹਨ ਦੀ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਹਿਡਿੰਬਾ ਦਾ ਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਾਤਾ ਦੇ ਗੂਰ, ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਬਲੀ ਦੀ ਰਸਮ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਤਾ ਦਾ ਰਥ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦੇਵਾਲੇ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਦੁਸਹਿਰਾ ਉਤਸਵ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵੱਲ ਪਰਤੇ
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੁਸਹਿਰਾ ਉਤਸਵ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਨਾਲ ਢਾਲਪੁਰ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸੈਂਕੜੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਈ ਸ਼ਿਵਿਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦੇਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਕਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰਵਾਇਤੀ ਦੇਵ ਮਿਲਨ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਹੋਈਆਂ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਮੁੜ ਦੁਸਹਿਰੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਢਾਲਪੁਰ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੌਣਕ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਮੇਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ
ਭਗਵਾਨ ਰਘੁਨਾਥ ਦੀ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਪਹੁੰਚੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਸ਼ਵਨੀ ਮਹੰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁੱਲੂ ਦੁਸਹਿਰਾ ਅਜਿਹਾ ਉਤਸਵ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕੋ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਉਤਸਵ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਆਉਣਗੇ।
ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਿਧਾਰਥ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਰਘੁਨਾਥ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਢਾਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਈ ਸ਼ਿਵਿਰ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਰਹੇ। ਲੰਕਾ ਦਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਈ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਰਥ ਖਿੱਚ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਿਆ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੂਪੇਂਦਰ ਵਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਦੁਸਹਿਰੇ ਦੌਰਾਨ ਭਗਵਾਨ ਰਘੁਨਾਥ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਲਿਆਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਛੱਡਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਰਥ ਦੀ ਵਿਦਾਈ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਭਾਵੁਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।