ਮੁਗਲਾਂ ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੇ ਦੀ 8.3 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਹੁਣ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ ਜਾਣੋ

10 months ਪਹਿਲਾ

ਨਵੀਂ ਦਿਲੀ: ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਦੌਲਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ ਜਗਤ ਸੇਠ, ਜੋ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬੈਂਕਰਾਂ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕੁੱਲ ਦੌਲਤ ਲਗਭਗ 8.3 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਰਬਪਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਇਲਾਨ ਮਸਕ, ਜੈਫ ਬੇਜ਼ੋਸ ਅਤੇ ਮਾਰਕ ਜ਼ੁਕਰਬਰਗ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਜਗਤ ਸੇਠ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਾਣਿਕ ਚੰਦ ਤੋਂ ਹੋਈ ਜੋ 1700 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪਟਨਾ ਤੋਂ ਢਾਕਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਏ। ਜਦੋਂ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮਾਣਿਕ ਚੰਦ ਵੀ ਉੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਬਣ ਗਏ। ਉਹ ਉਸਦੇ ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣੇ। 1712 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫਰਰੁਖ ਸਿਯਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨਗਰ ਸੇਠ’ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ।

ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਬਾਈਪਾਸ ‘ਤੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾਵੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਪੱਕੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ: ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਾਦਸਾ

ਮਾਣਿਕ ਚੰਦ ਦੀ 1714 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਗੋਦ ਲਿਆ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਭਤੀਜਾ ਫਤੇਹ ਚੰਦ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀਆਂ ਬਾਗਡੋਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਜਗਤ ਸੇਠ ਪਰਿਵਾਰ ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਤਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ੇ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਰਾਬਰਟ ਔਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਵਪਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਮੁਗਲ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਧਨਵਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ।

ਜਗਤ ਸੇਠ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਜਿਵੇਂ ਰੇਵਨਿਊ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫੰਡਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਕੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹੋਰ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ 1720 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੀ। ਅੱਜ ਦੇ ਮੁਦਰਾ ਮੁੱਲ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬੈਂਕਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Bhaum Pradosh Vrat : ਭੌਮ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਵਰਤ ਤੇ ਕਰੋ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਾਅ ਹੋਵੇਗੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ

ਫਤੇਹ ਚੰਦ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1744 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪੋਤਾ ਮਹਤਾਬ ਚੰਦ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਅਲੀਵਰਦੀ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਾਇਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਿਰਾਜੁੱਦੌਲਾ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜਗਤ ਸੇਠ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਾਇਦਾਦ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

1900 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਮੁਰਸ਼ਿਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਦੁਆਰੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਜਗਤ ਸੇਠ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੁਣ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਤ ਸੇਠ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਧਨ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਇੱਕ ਅਨੋਖੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।