ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (ਦੈਨਿਕ ਸਵੇਰਾ): ਜਸਪਾਲ ਰਾਣਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਪਿਸਤੌਲ ਸ਼ੂਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤੇ। 12 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ 49 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ। ਜਸਪਾਲ ਰਾਣਾ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਜੂਨ 1976 ਨੂੰ ਉੱਤਰਕਾਸ਼ੀ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਾਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਰਾਣਾ, ਜੋ ਇੰਡੋ-ਤਿਬਬਤਨ ਬਾਰਡਰ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ, ਨੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਸਿਰਫ਼ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਈ।
ਜਸਪਾਲ ਰਾਣਾ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸ਼ੂਟਰ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲੇ ਕੋਚ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ-ਸਪਾਟ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਸਨ। ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਸਾਦਗੀ, ਖੇਡ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਾਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼ ਵਿੱਚ ਜਸਪਾਲ ਰਾਣਾ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਗੱਲਾਂ
- ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ: ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿੱਧੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਮਨੁ ਭਾਕਰ ਨੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ – “ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਮਨੁ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ, ਇਹ ਉਸਦੀ ਮਿਹਨਤ ਹੈ।”
- ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੋਟੋ ਸੀ – “10 ਰਿੰਗ ਨੂੰ ਹਿੱਟ ਕਰੋ, ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤੋ।”
- ਸਖ਼ਤ ਕੋਚ: ਉਹ ਆਪਣੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮਨੁ ਭਾਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ – “ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।”
- ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਵੱਈਆ: ਜਸਪਾਲ ਰਾਣਾ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸੰਘ (NRAI) ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ’ਤੇ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
- ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ: ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਸਕੋਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਨਾ ਕਿ ਹੋਰ ਸ਼ੂਟਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ।
ਯਾਦਗਾਰ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਦੀਆਂ ਝਲਕੀਆਂ
- 1994 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ: ਜਸਪਾਲ ਰਾਣਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਸਨ, ਪਰ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਜਿੱਤਿਆ।
- ਓਲੰਪਿਕ ਤਜਰਬਾ: 1996 ਐਟਲਾਂਟਾ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਹ “ਸਲੋ-ਫਾਇਰ” ਇਵੈਂਟ ਲਈ ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੋਜ਼ੂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਮੌਤ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਲਿਖਿਆ “Life is a journey, not a destination. Continue the journey.”
ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ
- ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ:
- 1994 ਹਿਰੋਸ਼ਿਮਾ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ।
- 2006 ਦੋਹਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਮਗੇ, ਬਾਵਜੂਦ ਇਸਦੇ ਕਿ ਉਹ ਉੱਚ ਬੁਖਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਨ।
- ਕੁੱਲ 4 ਸੋਨੇ, 2 ਚਾਂਦੀ, 2 ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਮਗੇ।
- ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਖੇਡਾਂ:
- 1994 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਕੁੱਲ 15 ਤਮਗੇ (9 ਸੋਨੇ, 4 ਚਾਂਦੀ, 2 ਕਾਂਸੀ)।
- ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣੇ।
- ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ:
- 1994 ਮਿਲਾਨ ਵਿੱਚ ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ।
ਸਨਮਾਨ
- ਅਰਜੁਨਾ ਅਵਾਰਡ (1994) – ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ।
- ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ (1997) – ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ।
- ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਿਆ ਅਵਾਰਡ (2020) – ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ।
ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਯੋਗਦਾਨ
- ਖੇਡਾਂ ਤੋਂ ਸਨਿਆਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਸਪਾਲ ਰਾਣਾ ਨੇ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ।
- ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ੂਟਰਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁ ਭਾਕਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 2024 ਪੈਰਿਸ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤੇ।
ਦੇਹਾਂਤ
- ਜਸਪਾਲ ਰਾਣਾ 2026 ਵਿੱਚ ISSF ਵਰਲਡ ਕੱਪ, ਮਿਊਨਿਖ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਦੌਰਾਨ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਏ।
- ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇਲਾਜ ਦੌਰਾਨ 11 ਜੂਨ ਦੀ ਰਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
- ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਨੂੰ “ਭਾਰਤੀ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ” ਕਿਹਾ।
ਜਸਪਾਲ ਰਾਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸ਼ੂਟਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਦਿਵਾਇਆ ਅਤੇ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰਹੇਗੀ।
indias-commonwealth-sporting-legend-at-49