Dahi Handi: ਜਨਮਾਸ਼ਟਮੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਬਾਲ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਨ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਨਟਖਟ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ, ਗੋਪੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਮੱਖਣ ਚੁਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉੱਚੀ ਮਟਕੀ ਫੋੜਨਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅੱਜ ਵੀ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਬਾਲ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ ਦਹੀਂ ਹੰਡੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਨਮਾਸ਼ਟਮੀ ਦੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗੋਕੁਲ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੱਖਣ-ਦਹੀਂ ਦੀ ਮਟਕੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਮੌਕਾ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ਰਾਰਤ ਤੋਂ ਗੋਪੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਕਾਨ੍ਹਾ ਤੋਂ ਮੱਖਣ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਮਟਕੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਉਚਾਈ ‘ਤੇ ਲਟਕਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਨਟਖਟ ਕਾਨ੍ਹਾ ਕਿੱਥੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪਿਰਾਮਿਡ ਬਣਾਉਂਦੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਸਾਥੀ ਮਟਕੀ ਨੂੰ ਫੋੜ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਮੱਖਣ-ਦਹੀਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
ਦਹੀਂ ਹੰਡੀ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਬਾਲ ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਟਕੀ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ, ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਉਚਾਈ ‘ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਗੋਵਿੰਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖੀ ਪਿਰਾਮਿਡ ਬਣਾਕੇ ਮਟਕੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਗੋਵਿੰਦਾ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਮਟਕੀ ਫੋੜਦਾ ਹੈ। ਮਟਕੀ ਟੁੱਟਦੇ ਹੀ ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਮਾਹੌਲ ਜੈਕਾਰਿਆਂ, ਢੋਲ-ਨਗਾੜਿਆਂ ਅਤੇ ਭਜਨਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ ਹੰਡੀ ਦਾ ਉਤਸਵ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਚੀਆਂ-ਉੱਚੀਆਂ ਦਹੀਂ ਹੰਡੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੋਲੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਟੋਲੀ ਮਟਕੀ ਤੋੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਸ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਧੂਮ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।